॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बोलना, मारना, देना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: परिभाषणहिंसादानेषु
अंग्रेज़ी: to speak, to kill, to destroy, to injure, to give, to donate
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | भलः | भलौ | भलाः |
| द्वितीया | भलम् | भलौ | भलान् |
| तृतीया | भलेन | भलाभ्याम् | भलैः |
| चतुर्थी | भलाय | भलाभ्याम् | भलेभ्यः |
| पञ्चमी | भलात् / भलाद् | भलाभ्याम् | भलेभ्यः |
| षष्ठी | भलस्य | भलयोः | भलानाम् |
| सप्तमी | भले | भलयोः | भलेषु |
| सम्बोधन | हे भल | हे भलौ | हे भलाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | भलते | भलेते | भलन्ते |
| मध्यम | भलसे | भलेथे | भलध्वे |
| उत्तम | भले | भलावहे | भलामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भलते · लिट् (आत्मने.): बभले · लुट् (आत्मने.): भलिता · लृट् (आत्मने.): भलिष्यते · लोट् (आत्मने.): भलताम् · लङ् (आत्मने.): अभलत · विधिलिङ् (आत्मने.): भलेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भलिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अभलिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अभलिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भलन · ण्वुल्: भालकः · तृच्: भलिता · ण्यत्: भाल्यः · तव्य: भलितव्यः · अनीयर्: भलनीयः · क्त: भलितः · क्तवतु: भलितवान् · शानच्: भलमानः · क्त्वा: भलित्वा · ल्यप्: प्रभल्य · तुमुन्: भलितुम् · णमुल्: भालम् · घञ्: भालः · क्तिन्: भल्ति · क्वसु: बभल्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| खल-भल | समास: खल + भल तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: भल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भल् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: भल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भल् + अच् |
खलभल 📚खल 📚भल ➤ खल (सङ्ग्रह करना, एकट्ठा करना) + भल (बोलना, मारना, देना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: परिभाषणहिंसादानेषु
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| खल |
दुष्ट (३.१.४७) — पिशुन, दुर्जन |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड