॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: नमस्कार करना, वंदन करना, सम्मान देना, नमना, शब्द करना
संस्कृत: प्रह्वत्वे शब्दे च
अंग्रेज़ी: to salute,to greet, to respect, to bend, to sound
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | नमतात् / नमताद् / नमतु | नमताम् | नमन्तु |
| मध्यम | नम / नमतात् / नमताद् | नमतम् | नमत |
| उत्तम | नमानि | नमाव | नमाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: नमति · लिट्: ननाम · लुट्: नन्ता · लृट्: नंस्यति · लोट्: नमतात् · लङ्: अनमत् · विधिलिङ्: नमेत् · आशीर्लिङ्: नम्यात् · लुङ्: अनंसीत् · लृङ्: अनंस्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: नमन · ण्वुल्: नामकः · तृच्: नन्ता · यत्: नम्यः · तव्य: नन्तव्यः · अनीयर्: नमनीयः · क्त: नतः · क्तवतु: नतवान् · शतृ: नमन् · स्य-शतृ: नंस्यन् · क्त्वा: नत्वा · ल्यप्: प्रणत्य · तुमुन्: नन्तुम् · णमुल्: नामम् · घञ्: नामः · क्तिन्: नति · क्वसु: नेमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| खा-नम | समास: खा + नम् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: नम् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: नम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नम् + अच् | नम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नम् + अच् |
खानम 📚खा 📚नम् ➤ खा (खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृद…) + नम् (नमस्कार करना, वंदन करना, सम्मान देना, नमना, शब्द करना)
संस्कृत: प्रह्वत्वे शब्दे च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| खा 📚 | खानेवाला । भक्षक । जैसे, शकरखा | 🟠🔵🟢 |
| नम् 📚 | cl. 1. P. नमति (Dhātup. xxiii, 12), ˚ते (mostly intrans.; cf. Pāṇ. ii… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड