॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: खदने
अंग्रेज़ी: to dig, to irritate, to cause pain, to be steady
व्युत्पत्ति: खर्व्+ड+टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | खाः | खौ | खाः |
| द्वितीया | खाम् | खौ | खः |
| तृतीया | खा | खाभ्याम् | खाभिः |
| चतुर्थी | खे | खाभ्याम् | खाभ्यः |
| पञ्चमी | खः | खाभ्याम् | खाभ्यः |
| षष्ठी | खः | खोः | खाम् |
| सप्तमी | खि | खोः | खासु |
| सम्बोधन | हे खाः | हे खौ | हे खाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | खायति | खायतः | खायन्ति |
| मध्यम | खायसि | खायथः | खायथ |
| उत्तम | खायामि | खायावः | खायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खायति · लिट्: चखौ · लुट्: खाता · लृट्: खास्यति · लोट्: खायतात् · लङ्: अखायत् · विधिलिङ्: खायेत् · आशीर्लिङ्: खायात् · लुङ्: अखासीत् · लृङ्: अखास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खान · ण्वुल्: खायकः · तृच्: खाता · यत्: खेयः · तव्य: खातव्यः · अनीयर्: खानीयः · क्त: खातः · क्तवतु: खातवान् · शतृ: खायन् · स्य-शतृ: खास्यन् · क्त्वा: खात्वा · ल्यप्: प्रखाय · तुमुन्: खातुम् · णमुल्: खायम् · घञ्: खायः · क्तिन्: खाति · क्वसु: चखिवान्
अर्थ: अपनाने वाला, स्वामी, मालिक
संस्कृत: शिवः, ईशानदिशायाः स्वामी · पर्याय: शम्भु, पशुपति, शिव, शूलिन्, महेश्वर
व्युत्पत्ति: ईश्-क (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ईशः | ईशौ | ईशाः |
| द्वितीया | ईशम् | ईशौ | ईशान् |
| तृतीया | ईशेन | ईशाभ्याम् | ईशैः |
| चतुर्थी | ईशाय | ईशाभ्याम् | ईशेभ्यः |
| पञ्चमी | ईशात् / ईशाद् | ईशाभ्याम् | ईशेभ्यः |
| षष्ठी | ईशस्य | ईशयोः | ईशानाम् |
| सप्तमी | ईशे | ईशयोः | ईशेषु |
| सम्बोधन | हे ईश | हे ईशौ | हे ईशाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
खि 📚 ➤ खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: खदने
ईश 📚 ➤ अपनाने वाला, स्वामी, मालिक
संस्कृत: शिवः, ईशानदिशायाः स्वामी · पर्याय: शम्भु, पशुपति, शिव, शूलिन्, महेश्वर
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| ईश |
शिव के नाम (१.१.३६) — शम्भु, पशुपति, शिव, शूली, महेश्वर (इन्द्र, अग्नि, यम, नैरृत, वरुण, वायु,) कुबेर और ईश (शिव) (१.३.४) — कुबेर, सूर्य, शुक्र, मंगल, राहु, शनि, चन्द्र |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| खीश | खि + ईश | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड