🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:26:43 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गद्गद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गद्गद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गद्गद

अर्थ: हकलाने वाला, हकला कर बोलने वाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गद्गद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. गद्गद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गद्गद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागद्गदःगद्गदौगद्गदाः
द्वितीयागद्गदम्गद्गदौगद्गदान्
तृतीयागद्गदेनगद्गदाभ्याम्गद्गदैः
चतुर्थीगद्गदायगद्गदाभ्याम्गद्गदेभ्यः
पञ्चमीगद्गदात् / गद्गदाद्गद्गदाभ्याम्गद्गदेभ्यः
षष्ठीगद्गदस्यगद्गदयोःगद्गदानाम्
सप्तमीगद्गदेगद्गदयोःगद्गदेषु
सम्बोधनहे गद्गदहे गद्गदौहे गद्गदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गद्गद
गद्गद
gadgada
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गद्गद mf(आ)n. stammering, stuttering (said of persons and of utterances), MBh. &c.
गद्गद n. stammering, indistinct or convulsive utterance (as sobbing &c.), ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (344,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गद्गद a. Stammering, stuttering faltering; तत्किं रोदिषि गद्गदेन वचसा Amaru. 53; गद्गदगलस्त्र्युट्यद्विलीनाक्षरं को देहीति वदेत् Bh. 3. 8; सानंदगद्गदपदं हरिरित्युवाच Gīt. 10. --दं ind. In a faltering or stammering tone; विललाप स बाष्पगद्गदं R. 8. 43; ˚नदत् U. 2. 30 producing a gurgling sound. --दः, --द 1 Stammering. --2 Indistinct or convulsive speech. --Comp. --ध्वनिः a low, inarticulate sound expressive of joy or grief. --पदं inarticulate speech. --वाच् f. inarticulate or convulsive speech, interrupted by sobbing &c. --स्वर a. uttering stammering sounds. --(रः) {1} indistinct or stammering utterance. {2} a buffalo.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0449-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गद्गद वाक्स्खलने कण्ड्वा० पर० अक० सेट् । गद्गद्यति अग- द्द्यीत् अगद्गदीत् गद्गद्या(दाम्)वभूव आस चकार ।
गद्गद पु० गद्गद--कण्ड्वा० भावे घञ् कर्त्तरि अच् वा मलोपः १ अव्यक्तास्फुटशब्दे । २ तद्वति त्रि० अमरः । तन्निदानमाह “आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः । नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिन्मिनगद्गदान्” माधवकरः । सा० द० तु सात्मिकभावोक्तौ स्वरभङ्गरूपता तस्योक्ता यथा “स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमाञ्चः स्वरभङ्गोऽथ वेपथुः” इत्या- द्यष्टसात्विकभावानुक्त्वा “मदसंमोदपीडाद्यैर्वैस्वर्य्यं गद्गदं विदुः” इत्युक्तम् “तत् किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते नन्वेतन्मम, का तवास्मि दयिता, नास्मीत्यतो रुद्यते” अमरुश० । “विललाप सवाष्पगद्गदम्” रघुः । “हर्षस्त्विष्टावाप्तेर्मनःप्रसादोऽश्रुगद्गदादिकरः” सा० द० । “सगद्गदस्वरं किञ्चित् प्रियं प्रायेण भाषते सा० द० मुग्धानुरागोक्तौ । तत्र कुशलः आकर्षा० कन् । गद्गदक गद्गदकुशले त्रि० । सुश्रुते गद्गदत्वकारणमुक्तम् “तमतिस्थूलं क्षुद्रश्वासपिपासाक्षतस्वप्नस्वेदगात्रदौर्गन्ध्य- क्रथनगात्रसादगद्गदत्वानि क्षिप्रमेवाविशन्ति” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2518,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गद्गदः, पुं, लुप्तपदव्यञ्जनाभिधायी । अत्यस्पष्टवक्ता । तस्य सम्प्राप्तिपूर्व्वकलक्षणं यथा, -- “आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः । नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिन्मिनगद्गदान् ॥” इति माधवकरः ॥ (अस्पष्टोक्ते त्रि । यथा, अमरुशतके । ५३ । “खेदोऽस्मासु न मेऽपराध्यति भवान् सर्व्वेऽप- राधा मयि । तत् किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-300-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गद्गदगद्गद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गद्गद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गद्गद 📚 ➤ हकलाने वाला, हकला कर बोलने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गद्गद 📚mf(आ)n. stammering, stuttering (said of persons and of utterances), MB…🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें