🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:36:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गद्गद
gadgada
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गद्गद mf(आ)n. stammering, stuttering (said of persons and of utterances), MBh. &c.
गद्गद n. stammering, indistinct or convulsive utterance (as sobbing &c.), ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (344,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गद्गद a. Stammering, stuttering faltering; तत्किं रोदिषि गद्गदेन वचसा Amaru. 53; गद्गदगलस्त्र्युट्यद्विलीनाक्षरं को देहीति वदेत् Bh. 3. 8; सानंदगद्गदपदं हरिरित्युवाच Gīt. 10. --दं ind. In a faltering or stammering tone; विललाप स बाष्पगद्गदं R. 8. 43; ˚नदत् U. 2. 30 producing a gurgling sound. --दः, --द 1 Stammering. --2 Indistinct or convulsive speech. --Comp. --ध्वनिः a low, inarticulate sound expressive of joy or grief. --पदं inarticulate speech. --वाच् f. inarticulate or convulsive speech, interrupted by sobbing &c. --स्वर a. uttering stammering sounds. --(रः) {1} indistinct or stammering utterance. {2} a buffalo.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0449-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गद्गद वाक्स्खलने कण्ड्वा० पर० अक० सेट् । गद्गद्यति अग- द्द्यीत् अगद्गदीत् गद्गद्या(दाम्)वभूव आस चकार ।
गद्गद पु० गद्गद--कण्ड्वा० भावे घञ् कर्त्तरि अच् वा मलोपः १ अव्यक्तास्फुटशब्दे । २ तद्वति त्रि० अमरः । तन्निदानमाह “आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः । नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिन्मिनगद्गदान्” माधवकरः । सा० द० तु सात्मिकभावोक्तौ स्वरभङ्गरूपता तस्योक्ता यथा “स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमाञ्चः स्वरभङ्गोऽथ वेपथुः” इत्या- द्यष्टसात्विकभावानुक्त्वा “मदसंमोदपीडाद्यैर्वैस्वर्य्यं गद्गदं विदुः” इत्युक्तम् “तत् किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते नन्वेतन्मम, का तवास्मि दयिता, नास्मीत्यतो रुद्यते” अमरुश० । “विललाप सवाष्पगद्गदम्” रघुः । “हर्षस्त्विष्टावाप्तेर्मनःप्रसादोऽश्रुगद्गदादिकरः” सा० द० । “सगद्गदस्वरं किञ्चित् प्रियं प्रायेण भाषते सा० द० मुग्धानुरागोक्तौ । तत्र कुशलः आकर्षा० कन् । गद्गदक गद्गदकुशले त्रि० । सुश्रुते गद्गदत्वकारणमुक्तम् “तमतिस्थूलं क्षुद्रश्वासपिपासाक्षतस्वप्नस्वेदगात्रदौर्गन्ध्य- क्रथनगात्रसादगद्गदत्वानि क्षिप्रमेवाविशन्ति” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2518,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गद्गदः, पुं, लुप्तपदव्यञ्जनाभिधायी । अत्यस्पष्टवक्ता । तस्य सम्प्राप्तिपूर्व्वकलक्षणं यथा, -- “आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः । नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिन्मिनगद्गदान् ॥” इति माधवकरः ॥ (अस्पष्टोक्ते त्रि । यथा, अमरुशतके । ५३ । “खेदोऽस्मासु न मेऽपराध्यति भवान् सर्व्वेऽप- राधा मयि । तत् किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-300-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें