🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:23:30 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गन्तृ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गन्तृ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गन्तृ

अर्थ: जो जाता है, घूमता है

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गन्तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. गन्तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. गन्तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागन्तृगन्तृणीगन्तॄणि
द्वितीयागन्तृगन्तृणीगन्तॄणि
तृतीयागन्तृणा / गन्त्रागन्तृभ्याम्गन्तृभिः
चतुर्थीगन्तृणे / गन्त्रेगन्तृभ्याम्गन्तृभ्यः
पञ्चमीगन्तृणः / गन्तुःगन्तृभ्याम्गन्तृभ्यः
षष्ठीगन्तृणः / गन्तुःगन्तृणोः / गन्त्रोःगन्तॄणाम्
सप्तमीगन्तृणि / गन्तरिगन्तृणोः / गन्त्रोःगन्तृषु
सम्बोधनहे गन्तृ / हे गन्तःहे गन्तृणीहे गन्तॄणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गन्तृ
गन्तृ
gantṛ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गन्तृ See ib.
गन्तृ mfn. one who or anything that goes or moves, going, coming, approaching, arriving at (acc. or loc. or [Pāṇ. ii, 3, 12; Siddh.] dat.), RV. &c. (f(त्री). , Yājñ. iii, 10)
(Pāṇ. vi, 2, 18, Sch.) going to a woman (loc.) for sexual intercourse, BhP. xi, 18, 43
गन्तृ f. (त्री) a cart or car (drawn by horses, Hcar. vii; Hcat. i, 9, 82; or by oxen, L.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (344,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गंतृ a. (त्री f.) 1 One that goes or moves. --2 Having sexual intercourse with a woman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0452-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गन्तृ त्रि० गम--शीलार्थे तृन् । १ गमनशीले २ प्राप्तिशीले “तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च” गीता शीलार्थतृणन्तत्वात् न कर्म्मणि षष्ठी । कर्त्तरि तृच् । ३ गमनकर्त्तरि त्रि० । अत्र कर्म्मणि षष्ठीति भेदः । उभयत्र स्त्रियां ङीप् । “गन्त्री वसुमती नाशम्” या० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2519,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गन्तृगन्तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: गम् + तृच्)
अन्य सम्भावना: गन्तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | गन्तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गन्तृ 📚 ➤ जो जाता है, घूमता है

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गन्तृ 📚See ib🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गन्तृ: गम् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬