🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:17:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गमात्र

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गम-+अत्र

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अत्र

अर्थ: इस स्थान पर, यहाँ

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अत्र
अत्र
atra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अत्र १ क्रि॰ वि॰ [सं॰] यहाँ । इस स्थान पर ।
अत्र २पु संज्ञा पुं [सं॰ अस्त्र, अप॰ अत्र] दे॰ अस्त्र । उ॰— सोहैँ अत्र जोड़े जे न छोड़ी सीम संगर की लंगर लँगुर उच्च औज की अतंका में ।—पद्माकर ग्रं॰ पृ॰ २२४ ।
अत्र ३पु संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ अतर ।
अत्र ४ पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अन्त्र] अँतड़ी ।
अत्र ५ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. राक्षस ।
२. भोजन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अ-त्र (or Ved. अ-त्रा), ind. (fr. pronominal base अ; often used in sense of loc. case अस्मिन्), in this matter, in this respect; in this place, here; at this time; there; then.
2. अ-त्र mfn. (√ त्रस्), (only for the etym. of क्षत्त्र), ‘not enjoying or affording protection’, BṛĀrUp.
3. अत्र m. (for अत्-त्र, fr. √ अद्), a devourer, demon, RV.; AV., a Rākṣasa.
4. अत्र n. (for अत्-त्र), food, RV. x, 79, 2.
अत्र &c. See s.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (17,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अत्र (अत्रा Ved.) ind. [अस्मिन् एतस्मिन् वा, इदं-एतद्वा सप्तम्याः त्रल् प्रकृतेः अश्भावश्च Tv.] 1 In this place, here; अपि संनिहितोऽत्र कुलपतिः Ś. 1.; अत्र गृह्यते अत्र गृह्यते K. 119 here-here i. e. just now. --2 In this respect, matter, or case; as to this, (serving the purpose of अस्मिन् विषये or of the forms अस्मिन् or एतस्मिन्, अस्यां &c. with a substantive or adjectival force); अहिंसा परमो धर्म इत्यत्र ऐकमत्यं H. 1; अलं प्रयत्नेन तवात्र R. 3. 50; भवंतमेवात्र गुरुलाघवं पृच्छामि Ś. 5; तदत्र परिगतार्थं कृत्वा Ś. 6 informing him of this matter. --3 There, in that direction. --4 Then, at that time (Ved.); कः कोत्र भोः who is there? which of the servants is in attendance? who waits there? (used in calling out to one's servants &c.; cf. Hindustāni ko hai). --Comp. --अंतरे adv. in the mean while, meantime Ś. 3. 11. --दघ्न a. (घ्नी f.) reaching so far up; as tall as this. --भवत् (m. भवान्) an honorific epithet meaning ‘worthy’, ‘revered’, ‘honourable’, ‘your or his honour’, and referring to a person that is present or near the speaker, (opp. तत्रभवत्); ˚भवती f. ‘your or her ladyship’ ( पूज्ये तत्रभवानत्रभवांश्च भगवानपि); अत्रभवान् प्रकृतिमापन्नः Ś. 2; वृक्षसेचनादेव परिश्रांतामत्रभवतीं लक्षये Ś. 1.
अत्र a. Ved. Not giving or enjoying protection. --त्रः Ved. [ अद्त्रन्] An eater, devourer; a demon, Rākṣasa. --त्रं Food.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0038-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्र अव्य० अस्मिन् एतस्मिन् वा इदम् + एतद्--वा सप्तम्या- स्त्रल् प्रकृतेरश्भावश्च । अस्मिन् एतस्मिन् वेत्यर्थे । “कोऽत्र भूमिबलये जनान् मुधेति” माघः । न त्रायते केनापि त्रै--बा० कर्म्मणि क । अन्यत्राणायोग्ये क्षत्रिये “प्राणः क्षणितोः प्रक्षत्रमत्रमाप्नोतीति” यच्च न त्रायते केनचिदत्र क्षत्रं प्राप्नोत्यर्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0110,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्र, व्य, एतद् + सप्तम्यर्थे त्रल् एतद्शब्दस्य अशा- देशः) एतस्मिन् । एखाने इति भाषा । एतच्छब्दस्य सप्तप्यास्त्रादेशे रूपोऽयं ॥ (अपि सन्निहितोऽत्र कुलपतिः ॥ इति शाकुन्तले ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-032-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अत्र" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गम-अत्रसमास: गम + अत्र कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गमअत्र 📚गम 📚अत्र ➤ गम (जाने वाला, हिलने-जुलने वाला, पास जाने वाला, पहुँच…) + अत्र (इस स्थान पर, यहाँ)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गम 📚राह । मार्ग । रास्ता🟠🔵🟣🟢🟤
अत्र 📚यहाँ । इस स्थान पर🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गम
प्रस्थान/कूच (२.८.९५) — यात्रा, व्रज्या, अभिनिर्याण, प्रस्थान, गमन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
गमात्रगम + अत्रदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

  • गम-अत्र = गम + अत्र कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें