🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:14:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गर्वित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गर्वित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गर्वित

अर्थ: अहंकार करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: दर्पे

अंग्रेज़ी: (g. तारकादि) haughty, conceited, proud of (in comp.), R.; Pat. (with instr.), Ragh. ix, 55; Śak. vi, and 22/23

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गर्वित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गर्व् + क्त
  2. गर्वित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गर्व् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गर्वित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्वितःगर्वितौगर्विताः
द्वितीयागर्वितम्गर्वितौगर्वितान्
तृतीयागर्वितेनगर्विताभ्याम्गर्वितैः
चतुर्थीगर्वितायगर्विताभ्याम्गर्वितेभ्यः
पञ्चमीगर्वितात् / गर्विताद्गर्विताभ्याम्गर्वितेभ्यः
षष्ठीगर्वितस्यगर्वितयोःगर्वितानाम्
सप्तमीगर्वितेगर्वितयोःगर्वितेषु
सम्बोधनहे गर्वितहे गर्वितौहे गर्विताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गर्व् (भ्वादिगण) · अर्थ: अहंकार करना (दर्पे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगर्वतिगर्वतःगर्वन्ति
मध्यमगर्वसिगर्वथःगर्वथ
उत्तमगर्वामिगर्वावःगर्वामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गर्वति · लिट्: जगर्व · लुट्: गर्विता · लृट्: गर्विष्यति · लोट्: गर्वतात् · लङ्: अगर्वत् · विधिलिङ्: गर्वेत् · आशीर्लिङ्: गर्व्यात् · लुङ्: अगर्वीत् · लृङ्: अगर्विष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गर्वण · ण्वुल्: गर्वकः · तृच्: गर्विता · ण्यत्: गर्व्यः · तव्य: गर्वितव्यः · अनीयर्: गर्वणीयः · क्त: गर्वितः · क्तवतु: गर्वितवान् · शतृ: गर्वन् · स्य-शतृ: गर्विष्यन् · क्त्वा: गर्वित्वा · ल्यप्: प्रगर्व्य · तुमुन्: गर्वितुम् · णमुल्: गर्वम् · घञ्: गर्वः · क्तिन्: गर्ति · क्वसु: जगर्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गर्वित
गर्वित
garvita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गर्वित वि॰ [सं॰] गर्वयुक्त । अभिमान भरा । घमंड़ी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्वित mfn. (g. तारकादि) haughty, conceited, proud of (in comp.), R.; Pat. (with instr.), Ragh. ix, 55; Śak. vi, 22/23 & 27/23; BrahmaP. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (350,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्वित a. [गर्व् कर्त्तरि क्त, गर्वोजातोऽस्य तार˚ इतच् वा] 1 Proud, haughty. --2 Conceited.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0454-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गर्वित त्रि० गर्व--कर्त्तरि क्त गर्वो जातोऽस्य तार० इतच् वा । १ मत्ते २ जातगर्व “यूथं तदग्रसरगर्वि(र्बि)तकृष्ण- सारम्” “प्रेमगर्वितविपक्षमत्सरात्” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2561,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गर्व्वितः, त्रि, (गर्व्वः सञ्जातोऽस्य । गर्व्व + “तदस्य सञ्जातं तारकादिभ्य इतच् ।” ५ । २ । ३६ । [] इति इतच् । यद्वा, गर्व्व + कर्त्तरि क्तः ।) गर्व्व- युक्तः । अहङ्कृतः । इति जटाधरः ॥ (यथा, रघुः । ९ । ५५ । “आविर्बभूव कुशगर्भमुखं मृगाणां यूथं तदग्रसरगर्व्वितकृष्णसारम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-317-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गर्वित" आता है (5)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गर्वितगर्वित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गर्व् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: गर्वित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गर्व् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गर्वित 📚 ➤ अहंकार करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: दर्पे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गर्वित 📚गर्वयुक्त । अभिमान भरा । घमंड़ी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गर्वित: गर्व् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬