🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:01:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गूढः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गूढः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गूढः

अर्थ: छिपा हुआ, गुप्त, गुप्त रखा हुआ, ढका हुआ

संस्कृत: संवरणे · पर्याय: गुप्त

अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to clothe

व्युत्पत्ति: गुह्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गूढ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गुह् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गूढ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागूढःगूढौगूढाः
द्वितीयागूढम्गूढौगूढान्
तृतीयागूढेनगूढाभ्याम्गूढैः
चतुर्थीगूढायगूढाभ्याम्गूढेभ्यः
पञ्चमीगूढात् / गूढाद्गूढाभ्याम्गूढेभ्यः
षष्ठीगूढस्यगूढयोःगूढानाम्
सप्तमीगूढेगूढयोःगूढेषु
सम्बोधनहे गूढहे गूढौहे गूढाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गुह् (भ्वादिगण) · अर्थ: छिपाना, वस्त्रादि से ढकना (संवरणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगूहतिगूहतःगूहन्ति
मध्यमगूहसिगूहथःगूहथ
उत्तमगूहामिगूहावःगूहामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गूहति · लट् (आत्मने.): गूहते · लिट्: जुगूह · लिट् (आत्मने.): जुगुहे · लुट्: गूहिता · लुट् (आत्मने.): गूहिता · लृट्: गूहिष्यति · लृट् (आत्मने.): गूहिष्यते · लोट्: गूहतात् · लोट् (आत्मने.): गूहताम् · लङ्: अगूहत् · लङ् (आत्मने.): अगूहत · विधिलिङ्: गूहेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): गूहेत · आशीर्लिङ्: गुह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गूहिषीष्ट · लुङ्: अगूहीत् · लुङ् (आत्मने.): अगूढ · लृङ्: अगूहिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अगूहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गूहन · ण्वुल्: गूहकः · तृच्: गोढा · ण्यत्: गोह्यः · तव्य: गोढव्यः · अनीयर्: गूहनीयः · क्त: गूढः · क्तवतु: गूढवान् · शतृ: गूहन् · स्य-शतृ: घोक्ष्यन् · शानच्: गूहमानः · क्त्वा: गूढ्वा · ल्यप्: प्रगुह्य · तुमुन्: गोढुम् · णमुल्: गूहम् · घञ्: गूहः · क्तिन्: गूढि · क्वसु: जुगुह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गूढ
गूढ
gūḍha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
छिपा हुआ (3.1.88) गुप्त
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गूढ mfn. (गूळ्ह, RV.) covered, hidden, concealed, invisible, secret, private, RV. &c.
disguised, Mn. ix, 261; MBh. iii, 17311
गूढ n. a secret place or mystery, KaṭhUp. i, 1, 29
one of the Śabdālaṃkāras, Sarasv. ii, 19
गूढ See √ 1. गुह्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (360,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गूढ p. p. [गुह्-क्त] 1 Hidden, concealed, kept secret. --2 Covered. --3 Invisible, latent. --4 Secret, private. --5 Disguised. --ढं 1 A solitary or private place. --2 A private part. --3 A mystery. --Comp. --अंगः a tortoise. --अंघ्रिः a snake. --आत्मन् (the compound word being गूढोत्मन् thus accounted for in Sk.; भवेद् वर्णागमाद् हंसः सिंहो वर्णविपर्ययात् । गूढोत्मा वर्णविकृतेर्वर्णलोपात्पृषोदरः) the Supreme soul. --उपन्नः, --जः one of the 12 kinds of sons in Hindu law; he is a son born secretly of a woman, when her husband is absent, the real father being unknown; गृहे प्रच्छन्न उत्पन्नो गूढजस्तु सुतः स्मृतः Y. 2. 129; Ms. 9. 159, 170. --चार --चारिन् a. going about secretly. (--m.) a spy, secret emissary. --नीडः the wag-tail. --पथः {1} a hidden path. {2} a by-path. {3} the mind, intellect. --पाद्, पादः a snake. --पुरुषः a spy, secret emissary. disguised agent. --पुष्पकः the Bakula tree. --भाषितं secret intelligence, private communication. --मार्गः {1} a passage under-ground. {2} a defile. --मैथुनः a crow. --वर्चस् m. ‘a concealed witness’, one placed to overhear secretly what has been said by the defendant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0464-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गूढ त्रि० गुह--क्त । १ गुप्ते २ संवृते च अमरमेदिन्यौ । “कामिनीकुचकलसवत् गूढं चमत्करोति” सा० द० “गूढाकारेङ्गितस्य च” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2629,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गूढं, क्ली, (गुह + भावे क्तः ।) रहः । गुह्यम् । इति मदिनी । ढे । १ ॥
गूढः, त्रि, (गुह + कर्म्मणि क्तः ।) संवृतः । गुप्तः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥ (यथा, पञ्चदश्याम् । ३ । ३८ । “शक्तिरस्त्यैश्वरी काचित् सर्व्ववस्तुनियामिका । आनन्दमयमारभ्य गूढा सर्व्वेषु वस्तुषु ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-347-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गूढ" आता है (11)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गूढःगूढ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गुह् + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गूढः 📚 ➤ छिपा हुआ, गुप्त, गुप्त रखा हुआ, ढका हुआ
संस्कृत: संवरणे · पर्याय: गुप्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गूढ 📚mfn. (गूळ्ह, RV.) covered, hidden, concealed, invisible, secret, priv…🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गूढ

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गूढः: गुह् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें