🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:15:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोधन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोधन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोधन

अर्थ: गौओं का समूह, मवेशी

संस्कृत: गोसङ्घातः · पर्याय: गोकुल

व्युत्पत्ति: गो-धनम्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोधन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोधन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोधनम्गोधनेगोधनानि
द्वितीयागोधनम्गोधनेगोधनानि
तृतीयागोधनेनगोधनाभ्याम्गोधनैः
चतुर्थीगोधनायगोधनाभ्याम्गोधनेभ्यः
पञ्चमीगोधनात् / गोधनाद्गोधनाभ्याम्गोधनेभ्यः
षष्ठीगोधनस्यगोधनयोःगोधनानाम्
सप्तमीगोधनेगोधनयोःगोधनेषु
सम्बोधनहे गोधनहे गोधनेहे गोधनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोधन
गोधन
godhana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गायों का झुण्ड/बाड़ा (2.9.59) गोकुल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोधन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गौओं का समूह । गौओं का झुड । उ॰—कमल नयन घनश्याम मनोहर सब गोधन को भूप ।— सूर (शब्द॰) ।
२. गौ रूपी संपत्ति । उ॰—गोधन, गजधन, बाजिधन और रतनधन खान । जब आवे संतोषधन सब धन धूरि समान ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. एक प्रकार का तीर जिसका फल चौड़ा होता है ।
गोधन २ †पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ गोवर्द्धन] गोवर्द्धन पर्वत । उ॰—अलि गोधन पूजा को उमह्यो ब्रज मोहिं चढ़ी तप सोगन तें ।—बेनी (शब्द॰) ।
गोधन ३ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार का पक्षी । विशेष—यह पक्षी सारे एशिया, युरोप और अफ्रीका में पाया जाता है । इसकी चोंच लाल, सिर भूरा और पैर हरे होते हैं । य़ह प्रायः जलाशयों के निकट रहता और ५ से ९ तक अंडे देता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—धन n. possession of cows, herd of cows, multitude of cattle (esp. considered as property), MBh. iv, xiii; Hariv. 3515; R. i; Kād. vi, 611
a station of cows, R. G. ii, 32, 42
गो—धन m. a broad-pointed arrow, Hariv. 8865 (v.l. गाध्˚)
N. of a son of Śvaphalka, LiṅgaP. i, 69, 27 (Gandhamoca, VP.)
गो-धन -धर, &c. See गो, p. 365.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (365,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधन न० गवां धनं समूहः । १ गोसमूहे गौरेव धनमस्य । २ गोरूपधनवति त्रि० । गौरेव धनम् । ३ गोरूपे धने न० । “अद्यैव किं चिरेण स्म व्रजामः सह गोधनैः” हरिवं० ६६ अ० “गोधनेषु प्रतोलीषु वरद्वारमुखेषु च । अन्नसं- स्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः” भा० वि० ४७ अ० धन--रवे भावे अच् गोर्वज्रस्य रव इव रवोऽस्य । ४ स्थूलाग्रवाणे पु० शब्दक० हरिव० मूलं दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2704,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधनं, क्ली, (गवां धनं समूहः ।) गोसमूहः । इत्यमरः । २ । ९ । ५८ ॥ (यथा, गोः रामायणे । २ । ३२ । ४२ । “स आत्मनो दृढां कक्षां बद्ध्वा सम्भ्रान्तमानसः । दण्डमुद्यम्य सहसा प्रतस्थे गोधनं प्रति ॥”)
गोधनः पुं, (धन शब्दे भावे अप् धनं शब्दः । गोर्वज्रस्येव धनं शब्दो यस्य ।) स्थूलाग्रवाणः । इति हरिवंशः ॥ तुक्का इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-356-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोधनगोधन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: गुध् + णिच्+ल्युट्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोधन 📚 ➤ गौओं का समूह, मवेशी
संस्कृत: गोसङ्घातः · पर्याय: गोकुल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोधन 📚गौओं का समूह । गौओं का झुड🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गोधन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गोधन: गुध् + णिच्+ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें