🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:48:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोधन
godhana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गायों का झुण्ड/बाड़ा (2.9.59) गोकुल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोधन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गौओं का समूह । गौओं का झुड । उ॰—कमल नयन घनश्याम मनोहर सब गोधन को भूप ।— सूर (शब्द॰) ।
२. गौ रूपी संपत्ति । उ॰—गोधन, गजधन, बाजिधन और रतनधन खान । जब आवे संतोषधन सब धन धूरि समान ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. एक प्रकार का तीर जिसका फल चौड़ा होता है ।
गोधन २ †पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ गोवर्द्धन] गोवर्द्धन पर्वत । उ॰—अलि गोधन पूजा को उमह्यो ब्रज मोहिं चढ़ी तप सोगन तें ।—बेनी (शब्द॰) ।
गोधन ३ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार का पक्षी । विशेष—यह पक्षी सारे एशिया, युरोप और अफ्रीका में पाया जाता है । इसकी चोंच लाल, सिर भूरा और पैर हरे होते हैं । य़ह प्रायः जलाशयों के निकट रहता और ५ से ९ तक अंडे देता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—धन n. possession of cows, herd of cows, multitude of cattle (esp. considered as property), MBh. iv, xiii; Hariv. 3515; R. i; Kād. vi, 611
a station of cows, R. G. ii, 32, 42
गो—धन m. a broad-pointed arrow, Hariv. 8865 (v.l. गाध्˚)
N. of a son of Śvaphalka, LiṅgaP. i, 69, 27 (Gandhamoca, VP.)
गो-धन -धर, &c. See गो, p. 365.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (365,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधन न० गवां धनं समूहः । १ गोसमूहे गौरेव धनमस्य । २ गोरूपधनवति त्रि० । गौरेव धनम् । ३ गोरूपे धने न० । “अद्यैव किं चिरेण स्म व्रजामः सह गोधनैः” हरिवं० ६६ अ० “गोधनेषु प्रतोलीषु वरद्वारमुखेषु च । अन्नसं- स्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः” भा० वि० ४७ अ० धन--रवे भावे अच् गोर्वज्रस्य रव इव रवोऽस्य । ४ स्थूलाग्रवाणे पु० शब्दक० हरिव० मूलं दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2704,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधनं, क्ली, (गवां धनं समूहः ।) गोसमूहः । इत्यमरः । २ । ९ । ५८ ॥ (यथा, गोः रामायणे । २ । ३२ । ४२ । “स आत्मनो दृढां कक्षां बद्ध्वा सम्भ्रान्तमानसः । दण्डमुद्यम्य सहसा प्रतस्थे गोधनं प्रति ॥”)
गोधनः पुं, (धन शब्दे भावे अप् धनं शब्दः । गोर्वज्रस्येव धनं शब्दो यस्य ।) स्थूलाग्रवाणः । इति हरिवंशः ॥ तुक्का इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-356-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें