॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: प्रयत्न करना, उद्योग करना
संस्कृत: उद्यमने
अंग्रेज़ी: to try, to make effort
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अगुरिष्ट | अगुरिषाताम् | अगुरिषत |
| मध्यम | अगुरिष्ठाः | अगुरिषाथाम् | अगुरिढ्वम् / अगुरिध्वम् |
| उत्तम | अगुरिषि | अगुरिष्वहि | अगुरिष्महि |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गुरते · लिट् (आत्मने.): जुगुरे · लुट् (आत्मने.): गुरिता · लृट् (आत्मने.): गुरिष्यते · लोट् (आत्मने.): गुरताम् · लङ् (आत्मने.): अगुरत · विधिलिङ् (आत्मने.): गुरेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गुरिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगुरिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अगुरिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गुरण · ण्वुल्: गोरकः · तृच्: गुरिता · ण्यत्: गोर्यः · तव्य: गुरितव्यः · अनीयर्: गुरणीयः · क्त: गूर्णः · क्तवतु: गूर्णवान् · शानच्: गुरमाणः · क्त्वा: गुरित्वा · ल्यप्: प्रगूर्य · तुमुन्: गुरितुम् · णमुल्: गोरम् · घञ्: गोरः · क्तिन्: गूर्ति · क्वसु: जुगूर्वान्
अर्थ: इ कामं स्यति, सो-क्विप् नि० ओलोपः
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास
संस्कृत: शीघ्रम् · पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, द्रुत
व्युत्पत्ति: ऋ+अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अरम् | अरे | अराणि |
| द्वितीया | अरम् | अरे | अराणि |
| तृतीया | अरेण | अराभ्याम् | अरैः |
| चतुर्थी | अराय | अराभ्याम् | अरेभ्यः |
| पञ्चमी | अरात् / अराद् | अराभ्याम् | अरेभ्यः |
| षष्ठी | अरस्य | अरयोः | अराणाम् |
| सप्तमी | अरे | अरयोः | अरेषु |
| सम्बोधन | हे अर | हे अरे | हे अराणि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
गोरि 📚 ➤ प्रयत्न करना, उद्योग करना
संस्कृत: उद्यमने
इस् 📚 ➤ इ कामं स्यति, सो-क्विप् नि० ओलोपः
अर 📚 ➤ पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास
संस्कृत: शीघ्रम् · पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, द्रुत
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| गुर् 📚 | (cf. √ 1. गॄ) cl. 6. गुरते, to raise, lift up (or ‘to make effort’), D… | 🔵🟣 |
| इस् 📚 | ind. an interjection of anger or pain or sorrow, L | 🔵🟣🟢 |
| अर 📚 | पहिए की नाभि और नेमि के बीच की आड़ी लकड़ी । आरागज | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| गोरीसर | गोरि + इस् | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| गोरीसर | इस् + अर | हल्-अच् संयोग | — |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड