🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:03:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोलोमी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोलोमी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोलोमी

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: वचा, शुक्लदूर्वा, भूतकेशः · पर्याय: वचा, उग्रगन्धा, षड्ग्रन्था, शतपर्विका

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोलोमी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोलोमी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोलोमीगोलोम्यौगोलोम्यः
द्वितीयागोलोमीम्गोलोम्यौगोलोमीः
तृतीयागोलोम्यागोलोमीभ्याम्गोलोमीभिः
चतुर्थीगोलोम्यैगोलोमीभ्याम्गोलोमीभ्यः
पञ्चमीगोलोम्याःगोलोमीभ्याम्गोलोमीभ्यः
षष्ठीगोलोम्याःगोलोम्योःगोलोमीनाम्
सप्तमीगोलोम्याम्गोलोम्योःगोलोमीषु
सम्बोधनहे गोलोमिहे गोलोम्यौहे गोलोम्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोलोमी
गोलोमी
golomī
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भूतकेशी (एक औषधि) (2.9.111) भूतकेश
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—लोमी f. N. of a plant (white Dūrvā grass, L.; भूत-केश or ˚शी, L.; वचा, L.), Car. i, 4, 16, 3; Suśr. iv, vi
= वर-योषा (‘an excellent woman’ or ‘a harlot’), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (366,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोलोमी स्त्री गोर्लोमेव लोम लोमसदृशं दलादिकमस्या ङीप् । १ श्वेतदूर्वायाम् । गोलोमेव जाता अण् ङीप् । २ बचायाम् । गवा वाचा लोमयति अनुकूलयति लोमन् + नामधातु--अच् गौरा० ङीष् । ३ वेश्यायां हेमच० । ३ गोलोमिकावृक्षे राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2720,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोलोमी, स्त्री, (गोर्लोमवत् लोमाकारं पत्त्र- मस्याः ।) श्वेतदूर्व्वा । (व्यवहारो यथा, -- “पुराणसर्पिर्लशुनं हिङ्गु-सिद्धार्थकं वचा । गोलोमी चाजलोमी च भूतकेशी जटा तथा ॥” इत्यादिषु इति सुश्रुते उत्तरतन्त्रे षष्टितमेऽध्याये ॥) वचा । भूतकेशः । इति मेदिनी ॥ (व्यवहारोऽस्य यथा, संज्ञास्थापनगणे । “हिङ्गुकैटर्य्यारिमेदा-वचा-चोरक-वयःस्था गो- लोमी-जटिला-पलङ्कषाशोकरोहिण्य इति दशे- मानि संज्ञास्थापनानि भवन्ति ॥” इति चरके सूत्रस्थाने चतुर्थेऽध्याये ॥) वेश्या । इति हेम- चन्द्रः ॥ गोलोमिका । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-364-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "गोलोमी" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोलोमीगोलोमी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोलोमी 📚 ➤ f. N. of a plant (white Dūrvā grass, L.; भूत-केश or ˚शी, L.; वचा, L.),… उमा-कोश
संस्कृत: वचा, शुक्लदूर्वा, भूतकेशः · पर्याय: वचा, उग्रगन्धा, षड्ग्रन्था, शतपर्विका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोलोमी 📚f. N. of a plant (white Dūrvā grass, L.; भूत-केश or ˚शी, L.; वचा, L.),…🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गोलोमी
सफ़ेद दूब के नाम (२.४.१५९) — शतवीर्या, गण्डाली, शकुलाक्षका

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬