🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:03:40 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घेरदार

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घे+रद+आर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घे

अर्थ: हन् - टक्, टिलोपः, घत्वं च

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घा (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. घा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. घा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. घा (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
  5. घ (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन
  6. घ (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन
  7. घ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  8. घ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघाघेघाः
द्वितीयाघाम्घेघाः
तृतीयाघयाघाभ्याम्घाभिः
चतुर्थीघायैघाभ्याम्घाभ्यः
पञ्चमीघायाःघाभ्याम्घाभ्यः
षष्ठीघायाःघयोःघानाम्
सप्तमीघायाम्घयोःघासु
सम्बोधनहे घेहे घेहे घाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

रद

अर्थ: विदारण करना, चीरना, खोदना

संस्कृत: विलेखने

अंग्रेज़ी: to cut, to split, to scratch, to divide

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. रद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. रद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रद् (भ्वादिगण) · अर्थ: विदारण करना, चीरना, खोदना (विलेखने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरदतात् / रदताद् / रदतुरदताम्रदन्तु
मध्यमरद / रदतात् / रदताद्रदतम्रदत
उत्तमरदानिरदावरदाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रदति · लिट्: रराद · लुट्: रदिता · लृट्: रदिष्यति · लोट्: रदतात् · लङ्: अरदत् · विधिलिङ्: रदेत् · आशीर्लिङ्: रद्यात् · लुङ्: अरदीत् · लृङ्: अरदिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रदन · ण्वुल्: रादकः · तृच्: रदिता · ण्यत्: राद्यः · तव्य: रदितव्यः · अनीयर्: रदनीयः · क्त: रदितः · क्तवतु: रदितवान् · शतृ: रदन् · स्य-शतृ: रदिष्यन् · क्त्वा: रदित्वा · ल्यप्: प्ररद्य · तुमुन्: रदितुम् · णमुल्: रादम् · घञ्: रादः · क्तिन्: रत्ति · क्वसु: रेदिवान्

आर

अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना

संस्कृत: गतिप्रापणयोः

अंग्रेज़ी: to go, to obtain, to reach

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. आर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. आर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  6. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  7. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन
  8. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ऋ (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना (गतिप्रापणयोः)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमआरआरतुःआरुः
मध्यमआरिथआरथुःआर
उत्तमआरआरिवआरिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋच्छति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: ऋच्छतात् · लङ्: आर्च्छत् · विधिलिङ्: ऋच्छेत् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आर्षीत् · लृङ्: आरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋच्छन् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घा
घा
ghā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घा पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ ख अथवा हिं॰ घाट (= ओर)] ओर । तरफ । जैसे,—चहूँघा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घा f. a stroke, L.
घा f. a tinkling ornament worn by women round the waist.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घा स्त्री हन--बा० ड हस्य घश्च । १ काञ्च्यां २ घाते च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2790,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घा, स्त्री (हन् + डः । हस्य घत्वम् । टाप् च ।) काञ्ची । घातः । इति मेदिनी । घे । १ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-393-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घेघा (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: घा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | घा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
रदरद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: रद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | रद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
आरऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | आर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घे 📚 ➤ हन् - टक्, टिलोपः, घत्वं च

रद 📚 ➤ विदारण करना, चीरना, खोदना
संस्कृत: विलेखने

आर 📚 ➤ जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घा 📚पु संज्ञा स्त्री॰ ओर । तरफ । जैसे,—चहूँघा🟠🔵🟢🟤
रद् 📚cl. 1. P. (Dhātup. iii, 16) रदति (rarely Ā. ˚ते; Ved. Impv. रत्सि; pf…🔵🟣
आर 📚वह लोहा जो खान से निकाला गया हो, पर साफ न किया गया हो । एक प्रकार का न…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
घेरदाररद + आरदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें