🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:25:23 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चोच

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चोच

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चोच

अर्थ: वल्कल, छाल

संस्कृत: त्वक्पत्रम् · पर्याय: त्वक्पत्र, उत्कट, भृङ्ग, त्वच, वराङ्गक

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चोच (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — चोच (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचोचम्चोचेचोचानि
द्वितीयाचोचम्चोचेचोचानि
तृतीयाचोचेनचोचाभ्याम्चोचैः
चतुर्थीचोचायचोचाभ्याम्चोचेभ्यः
पञ्चमीचोचात् / चोचाद्चोचाभ्याम्चोचेभ्यः
षष्ठीचोचस्यचोचयोःचोचानाम्
सप्तमीचोचेचोचयोःचोचेषु
सम्बोधनहे चोचहे चोचेहे चोचानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चोच
चोच
coca
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दालचीनी (त्वक्) के नाम (2.4.134) त्वक्पत्र · उत्कट · भृंग · त्वच · वरांगक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चोच संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. छाल । वल्कल ।
२. चमडा । खाल ।
३. तेजपत्ता ।
४. दालचीनी ।
५. नारियल ।
६. केला ।
७. फल का वह अश जो खाद्य न हो (को॰) ।
८. तालफल । ताड का फल (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चोच n. the bark of cinnamon, Suśr.; Pañcar. iii, 13, 11
bark, L.
skin, L.
the cocoa-nut, VarBṛS. xli, 4
the fruit of the fan-palm, L., Sch. the uneatable part of a fruit, L.
a banana, L., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (402,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चोचं 1 A bark, rind. --2 Skin, hide. --3 The cocoa-nut. --4 The uneatable part of a fruit. --5 The fruit of the fan-palm. --6 A plantain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0499-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चोच न० चु--बा० च । १ वल्कले २ चर्म्मणि धरणिः । प्रशस्तं चोचमस्यास्ति अच् । ३ त्वक्पत्रे पु० अमरः ४ गुडत्वचि शब्दार्थ० । स्वार्थे क । तत्रार्थे “दद्याच्चात्र पिष्पलीमूलतण्डुलीयकवराङ्गचोचकेत्यादि” सुश्रु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2968,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चोचं, क्ली, (प्रशस्तं चोचं त्वक् विद्यतेऽस्य । “अर्शआदिभ्योऽच् ।” ५ । २ । १२७ । इत्यच् ।) गुडत्वक् । इत्यमरः । २ । ४ । १३४ ॥ (यथा, स्पृक्काचौरकचोचपत्रतगरस्थौणेयजातीरसाः ।” इति वाभटे सूत्रस्थाने । १५ । ४५ । तेजपात इति ख्यातम् । इति केचित् ॥ (अस्य पर्य्यायाः यथा, -- “त्वक्पत्रञ्च वराङ्गं स्याद्भृङ्गञ्चोचन्तथोत्कटम् ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) उपभुक्तफलावशिष्टम् । चोँचा इति ख्यातम् ॥ तालफलम् । इति भरतः । कदलीफलम् । इति सारसुन्दरी ॥ नारिकेलम् । इति स्वामी ॥ वल्कलम् । चर्म्म । इति धरणी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-462-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चोच" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चोचचोच (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चोच 📚 ➤ वल्कल, छाल
संस्कृत: त्वक्पत्रम् · पर्याय: त्वक्पत्र, उत्कट, भृङ्ग, त्वच, वराङ्गक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चोच 📚छाल । वल्कल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
चोच
दालचीनी (त्वक्) के नाम (२.४.१३४) — त्वक्पत्र, उत्कट, भृंग, त्वच, वरांगक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें