॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शतृ बूढ़ा अधिक आयु का
संस्कृत: वृद्धः · पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण
व्युत्पत्ति: जृ +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जरन् | जरन्तौ | जरन्तः |
| द्वितीया | जरन्तम् | जरन्तौ | जरतः |
| तृतीया | जरता | जरद्भ्याम् | जरद्भिः |
| चतुर्थी | जरते | जरद्भ्याम् | जरद्भ्यः |
| पञ्चमी | जरतः | जरद्भ्याम् | जरद्भ्यः |
| षष्ठी | जरतः | जरतोः | जरताम् |
| सप्तमी | जरति | जरतोः | जरत्सु |
| सम्बोधन | हे जरन् | हे जरन्तौ | हे जरन्तः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जरति | जरतः | जरन्ति |
| मध्यम | जरसि | जरथः | जरथ |
| उत्तम | जरामि | जरावः | जरामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जरति · लिट्: जजार · लुट्: जर्ता · लृट्: जरिष्यति · लोट्: जरतात् · लङ्: अजरत् · विधिलिङ्: जरेत् · आशीर्लिङ्: ज्रियात् · लुङ्: अजार्षीत् · लृङ्: अजरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जरण · ण्वुल्: जारकः · तृच्: जर्ता · ण्यत्: जार्यः · तव्य: जर्तव्यः · अनीयर्: जरणीयः · क्त: जृतः · क्तवतु: जृतवान् · शतृ: जरन् · स्य-शतृ: जरिष्यन् · क्त्वा: जृत्वा · ल्यप्: प्रजृत्य · तुमुन्: जर्तुम् · णमुल्: जारम् · घञ्: जारः · क्तिन्: जृति · क्वसु: जजृवान्
अर्थ: मोची की रांपी
संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका
व्युत्पत्ति: आ+ऋ+घञ्+ टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | आरा | आरे | आराः |
| द्वितीया | आराम् | आरे | आराः |
| तृतीया | आरया | आराभ्याम् | आराभिः |
| चतुर्थी | आरायै | आराभ्याम् | आराभ्यः |
| पञ्चमी | आरायाः | आराभ्याम् | आराभ्यः |
| षष्ठी | आरायाः | आरयोः | आराणाम् |
| सप्तमी | आरायाम् | आरयोः | आरासु |
| सम्बोधन | हे आरे | हे आरे | हे आराः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| जरता | जरत् (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जृ + शतृ 📚 अन्य सम्भावना: जरता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · तद्धित: जर + तल् (भाववाचक) | जरता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · तद्धित: जर + तल् (भाववाचक) |
| आरा | आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | आरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन |
जरता 📚 ➤ शतृ बूढ़ा अधिक आयु का
संस्कृत: वृद्धः · पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण
आरा 📚 ➤ मोची की रांपी
संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| जरत् 📚 | बुड्ढा । वृद्ध | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| आरा 📚 | एक लोहे की दाँतीदार पटरी जिससे रेत कर लकड़ी चीरी जाती है । इसके दोनों … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| जरत् |
बूढ़ा (२.६.४२) — प्रवया, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण |
| आरा |
चमड़ा काटने की सुतारी (२.१०.३५) — चर्मप्रभेदिका |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जरतारा | जरता + आरा | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड