🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:15:44 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जल्पाक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जल्पाक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जल्पाक

अर्थ: बातूनी, गप्पी

संस्कृत: पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाच्

व्युत्पत्ति: जल्प् + षाकन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जल्पाक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. जल्पाक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जल्पाक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजल्पाकःजल्पाकौजल्पाकाः
द्वितीयाजल्पाकम्जल्पाकौजल्पाकान्
तृतीयाजल्पाकेनजल्पाकाभ्याम्जल्पाकैः
चतुर्थीजल्पाकायजल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
पञ्चमीजल्पाकात् / जल्पाकाद्जल्पाकाभ्याम्जल्पाकेभ्यः
षष्ठीजल्पाकस्यजल्पाकयोःजल्पाकानाम्
सप्तमीजल्पाकेजल्पाकयोःजल्पाकेषु
सम्बोधनहे जल्पाकहे जल्पाकौहे जल्पाकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जल्पाक
जल्पाक
jalpāka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जल्पाक वि॰ [सं॰] व्यर्थ की बहुत सी बातें करनेवाला । जल्पक । बकवादी । वाचक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जल्पाक mfn. (Pāṇ. iii, 2, 155) talkative, Hcar. vii; Bhaṭṭ. vii, 19.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (416,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जल्पाक त्रि० जल्प--षाक । १ वाचाले बहुकुत्सितवादिनि अमरः । २ कथकमात्रे च स्त्रियां षित्वात् ङीष् । “जल्पा- कीभिः महासीनः स्त्रीभिः प्रजविना त्वया” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3080,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जल्पाकः, त्रि, (जल्पतीति । जल्प + “जल्पभिक्ष- कुट्टलुण्टवृङः षाकन् ।” ३ । २ । १५५ । इति षाकन् ।) बहुकुत्सितभाषी । तत्पर्य्यायः । वाचालः २ वाचाटः ३ बहुगर्ह्यवाक् ४ । इत्यमरः । ३ । १ । ३६ ॥ (स्त्रियां षित्वात् ङीप् । यथा, भट्टिः । ७ । १९ । “जल्पाकीभिः सहासीनः स्त्रीभिः प्रजविना त्वया ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-527-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जल्पाकजल्पाक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: जल्पाक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जल्पाक 📚 ➤ बातूनी, गप्पी
संस्कृत: पर्याय: वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाच्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जल्पाक 📚व्यर्थ की बहुत सी बातें करनेवाला । जल्पक । बकवादी । वाचक🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
जल्पाक
बकवादी (३.१.३६) — वाचाल, वाचाट, बहुगर्ह्यवाक्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • जल्पाक = जल्प + अक तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें