🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:48:14 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जॄ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जॄ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जॄ

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जॄ
जॄ
jṝ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. जॄ (cf. √ जुर्) cl. 1. P. (3. pl. जरन्ति; Impv. 2. du. जरतम्; p. जरत् See s.v.) to make old or decrepit, RV. vi, 24, 7; to cause to grow old, vii, 67, 10; (√ 1. जृ) to humiliate, L. : cl. 4. P. जीर्यति (AV. &c.; also Ā. ˚ते; p. जीर्यत्, rarely ˚यमाण; once cl. 1. Ā. Subj. 3. pl. जरन्त, RV. x, 31, 7; cl. 9. जृणाति, Dhātup. xxxi, 24; cl. 10. जारयति, xxxiv, 9; pf. जजार, AV. x, 8, 26 &c.; once जागार, v, 19, 10; 3. pl. जजरुर् and जेरुर्, Pāṇ. vi, 4, 124; aor. अजरत् and अजारीत्, iii, 1, 38; Subj. 3. pl. जारिषुर्, RV.; fut. 1st जरिता and ˚रीता, Vop. xi, 2; ind.p. ˚रित्वा and ˚रीत्वा, Pāṇ. vii, 2, 55) to grow old, become decrepit, decay, wear out, wither, be consumed, break up, perish, RV.; AV. &c.; to be dissolved or digested, Yājñ. ii, 111; MBh. i, 1331; Suśr.; VarBṛS.; Bhaṭṭ.; : Caus. जरयति (ep. also Ā. ˚ते; p. ˚रयत्, RV. [once, जर्˚, i, 124, 10] &c.) to make old, wear out, consume, RV.; TS. iv; KaṭhUp.; MBh. &c.; to digest, MBh.; R.; Car. i, 21; to cause to be digested, MBh. xii; R.; BhP.
2. जॄ (= √ गॄ) cl. 1. Ā. जरते (p. जरमाण) to crackle (as fire), RV.; (Naigh. iii, 14) to call out to, address, invoke, praise, RV.; cf. γῆρυς.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (424,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जॄ {vI.v} {c1c} {c4c} {c9c} P., {c10c} U. (जरति, जीर्यति, जृणाति, जारयति-ते, जजार, जारयामास, अजरत् अजारीत्, अजीजरत्, -जरि-री-तुं, जीर्ण or जारित) 1 To grow old, wear out, wither away, decay; जीर्यंते जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । जीर्यतश्चक्षुषी श्रोत्रे तृष्णैका तरुणायते Pt. 5. 16; Bk. 9. 41. --2 To perish, be consumed (fig. [] also); अजारीदिव च प्रज्ञा बलं शोकात्तथाऽजरत् Bk. 6. 30; जेरुराशा दशास्यस्य 14. 112. --3 To be dissolved or digested; जीर्णमन्नं प्रशंसीयात् Chāṇ. 79; उदरे चाजरन्नन्ये Bk. 15. 150. --4 To break up or fall to pieces. --Caus. (ज-जा-र यति) 1 To make old, wear out, consume. --2 To cause to be digested; to digest. {vII.v} {c1c} A. (जरते) Ved. 1 To move, approach, come near. --2 To crackle (as fire). --3 To roar. --4 To call out to, invoke, praise.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0517-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जॄ जरायां दिवा० पर० अक० सेट् जीर्य्यति इरित् । अजरत् अजारीत् । जीर्णः षित् । जरा । घटादि० । जरयति । “या न जीर्य्यति जीर्य्यतः” नीतभा० जीर्य्यते रतृन् । जरन् । जजार । जरीता जीर्णः । “जरि- तॄणां सतां भुवां सूतये” बामदेव्यगानमन्त्रः ।
जॄ जरायां वा चुरा० उभ० पक्षे क्य्रादि० प्वादि० अक० सेट् । घटा० । जरयति ते अजीजरत् त । जृणाति । इरत् अजरत्--अजारीत् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3144,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जॄ, इर् ष म य ज्याने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (दिवां-परं-अकं-अनिट् ।) इर्, अजरत् अजा- रीत् । ष, जरा । म, जरयति । य, जीर्य्यति । ज्यानं गतबहुवयोभावः । इति दुर्गादासः ॥
जॄ, गि कि ज्याने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (क्र्यां- चुरांपक्षे भ्वां-च-परं-अकं-नेट् ।) गि, जॄणाति जीर्णः जीर्णिः । कि, जारयति जरति । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-542-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जॄउमा-कोश जॄ: (cf. √ जुर्) cl. 1. P. (3. pl. जरन्ति; Impv. 2. du. जरतम्; p. जरत् … 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जॄ 📚 ➤ (cf. √ जुर्) cl. 1. P. (3. pl. जरन्ति; Impv. 2. du. जरतम्; p. जरत् … उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जॄ 📚(cf. √ जुर्) cl. 1. P. (3. pl. जरन्ति; Impv. 2. du. जरतम्; p. जरत् …🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें