🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:22:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ज्ञपित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ज्ञपित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ज्ञपित

अर्थ: जताया गया, संसूचित, स्पष्ट किया गया, सिखाया गया

संस्कृत: ज्ञाने ज्ञापने च · पर्याय: ज्ञप्त

अंग्रेज़ी: to know, to understand, to teach, to educate, to explain, to clarify, to make happy, to hit, to sharpen

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ज्ञपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्ञप् + क्त
  2. ज्ञपित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्ञप् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ज्ञपित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञपितःज्ञपितौज्ञपिताः
द्वितीयाज्ञपितम्ज्ञपितौज्ञपितान्
तृतीयाज्ञपितेनज्ञपिताभ्याम्ज्ञपितैः
चतुर्थीज्ञपितायज्ञपिताभ्याम्ज्ञपितेभ्यः
पञ्चमीज्ञपितात् / ज्ञपिताद्ज्ञपिताभ्याम्ज्ञपितेभ्यः
षष्ठीज्ञपितस्यज्ञपितयोःज्ञपितानाम्
सप्तमीज्ञपितेज्ञपितयोःज्ञपितेषु
सम्बोधनहे ज्ञपितहे ज्ञपितौहे ज्ञपिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ज्ञप् (चुरादिगण) · अर्थ: जानना, समझना, सिखाना, समझाना, आनन्दित करना, प्रसन्न करना, मारना, ठोकना, तीक्ष्ण करना (ज्ञाने ज्ञापने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमज्ञपयतिज्ञपयतःज्ञपयन्ति
मध्यमज्ञपयसिज्ञपयथःज्ञपयथ
उत्तमज्ञपयामिज्ञपयावःज्ञपयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ज्ञपयति · लट् (आत्मने.): ज्ञपयते · लिट्: ज्ञपयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ज्ञपयाञ्चक्रे · लुट्: ज्ञपयिता · लुट् (आत्मने.): ज्ञपयिता · लृट्: ज्ञपयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ज्ञपयिष्यते · लोट्: ज्ञपयतात् · लोट् (आत्मने.): ज्ञपयताम् · लङ्: अज्ञपयत् · लङ् (आत्मने.): अज्ञपयत · विधिलिङ्: ज्ञपयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ज्ञपयेत · आशीर्लिङ्: ज्ञप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ज्ञपयिषीष्ट · लुङ्: अजिज्ञपत् · लुङ् (आत्मने.): अजिज्ञपत · लृङ्: अज्ञपयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अज्ञपयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ज्ञपन · ण्वुल्: ज्ञपकः · तृच्: ज्ञपयिता · यत्: ज्ञप्यः · तव्य: ज्ञपयितव्यः · अनीयर्: ज्ञपनीयः · क्त: ज्ञपितः · क्तवतु: ज्ञपितवान् · शतृ: ज्ञपयन् · स्य-शतृ: ज्ञपयिष्यन् · शानच्: ज्ञपयमानः · क्त्वा: ज्ञपयित्वा · ल्यप्: प्रज्ञपय्य · तुमुन्: ज्ञपयितुम् · णमुल्: ज्ञापम् · क्तिन्: ज्ञप्ति · क्वसु: ज्ञपयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ज्ञपित
ज्ञपित
jñapita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बताया/जताया हुआ (3.1.97) ज्ञप्त
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ज्ञपित वि॰ [सं॰]
१. जाना हुआ ।
२. मारा हुआ ।
३. तुष्ट किया हुआ ।
४. तेज किया हुआ । चोखा किया हुआ ।
५. जिसकी स्तुति या प्रशंसा की गई हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्ञपित mfn. = ˚प्त, 2, 27.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (425,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्ञपित, ज्ञप्त a. Made known, informed, expounded, taught.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0518-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्ञपित त्रि० ज्ञप--ज्ञाने क्त नि० वा इट् । ज्ञाते अमरः । इडभावे । ज्ञप्तोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3149,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्ञपितः, त्रि, (ज्ञप्यते स्मेति । ज्ञप + णिच् + क्तः ।) ज्ञापितः । इत्यमरः । ३ । १ । ९८ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-546-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ज्ञपितज्ञपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्ञप् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: ज्ञपित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्ञप् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ज्ञपित 📚 ➤ जताया गया, संसूचित, स्पष्ट किया गया, सिखाया गया
संस्कृत: ज्ञाने ज्ञापने च · पर्याय: ज्ञप्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ज्ञपित 📚जाना हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
ज्ञपित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ज्ञपित: ज्ञप् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬