॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: वह
संस्कृत: परोक्षवर्त्तिवस्तुवाचकं सर्वनाम
अंग्रेज़ी: That
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अर्थ: फेंकना
संस्कृत: क्षेपे
अंग्रेज़ी: to throw
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ईरतात् / ईरताद् / ईरतु / ईरयतात् / ईरयताद् / ईरयतु | ईरताम् / ईरयताम् | ईरन्तु / ईरयन्तु |
| मध्यम | ईर / ईरतात् / ईरताद् / ईरय / ईरयतात् / ईरयताद् | ईरतम् / ईरयतम् | ईरत / ईरयत |
| उत्तम | ईरयाणि / ईराणि | ईरयाव / ईराव | ईरयाम / ईराम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ईरति · लट् (आत्मने.): ईरयते · लिट्: ईरयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ईरयाञ्चक्रे · लुट्: ईरयिता · लुट् (आत्मने.): ईरयिता · लृट्: ईरयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ईरयिष्यते · लोट्: ईरतात् · लोट् (आत्मने.): ईरयताम् · लङ्: ऐरत् · लङ् (आत्मने.): ऐरयत · विधिलिङ्: ईरयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ईरयेत · आशीर्लिङ्: ईर्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ईरयिषीष्ट · लुङ्: ऐरिरत् · लुङ् (आत्मने.): ऐरिरत · लृङ्: ऐरयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): ऐरयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ईरण · ण्वुल्: ईरकः · तृच्: ईरिता · यत्: ईर्यः · ण्यत्: ईर्यः · तव्य: ईरितव्यः · अनीयर्: ईरणीयः · क्त: ईरितः · क्तवतु: ईरितवान् · शतृ: ईरन् · स्य-शतृ: ईरिष्यन् · शानच्: ईरयमाणः · क्त्वा: ईरित्वा · ल्यप्: प्रेर्य · तुमुन्: ईरितुम् · णमुल्: ईरम् · घञ्: ईरः · क्तिन्: ईर्ति · क्वसु: ईराम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| तत् | तद् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तद् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| अप्-ईर | समास: अप् + ईर् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: ईर् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ईर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | ईर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ईर् + अच् |
तत् 📚 ➤ वह
संस्कृत: परोक्षवर्त्तिवस्तुवाचकं सर्वनाम
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तद् 📚 | वह । विशेष—इसका प्रयोग यौगिक शब्दों के आरंभ में होता है । जैसे,—तदनंतर… | 🟠🔵🟣🟢 |
| अप् 📚 | जल । पानी | 🟠🔵🟣🟢 |
| ईर् 📚 | cl. 2. Ā. ईर्ते (3. pl. ईरते, AV.; RV.), ईरं-चक्रे, ईरिष्यति, ऐरिष्ट… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अप् |
जल के नाम (१.१०.३) — वार्, वारि, सलिल, कमल, जल, पयस्, कीलाल, अमृत संज्ञा के अर्थ में, कर्ता से भिन्न कारक में और भाव में (३.५.१५) — घञ्, अच्, नङ्, अथुच्, कर्ता, भाव |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| ततबीर | तत् + अप् | हल्-अच् संयोग | — |
| ततबीर | अप् + ईर | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड