🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:17:03 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तपन्ती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तपन्ती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तपन्ती

अर्थ: संतप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन में या शरीर में जलना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: सन्तापे

अंग्रेज़ी: N. of a river, Divyâv. xxx

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तपन्ती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तप् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तपन्ती (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपन्तीतपन्त्यौतपन्त्यः
द्वितीयातपन्तीम्तपन्त्यौतपन्तीः
तृतीयातपन्त्यातपन्तीभ्याम्तपन्तीभिः
चतुर्थीतपन्त्यैतपन्तीभ्याम्तपन्तीभ्यः
पञ्चमीतपन्त्याःतपन्तीभ्याम्तपन्तीभ्यः
षष्ठीतपन्त्याःतपन्त्योःतपन्तीनाम्
सप्तमीतपन्त्याम्तपन्त्योःतपन्तीषु
सम्बोधनहे तपन्तिहे तपन्त्यौहे तपन्त्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तप् (भ्वादिगण) · अर्थ: संतप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन में या शरीर में जलना (सन्तापे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतपतितपतःतपन्ति
मध्यमतपसितपथःतपथ
उत्तमतपामितपावःतपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तपति · लिट्: तताप · लुट्: तप्ता · लृट्: तप्स्यति · लोट्: तपतात् · लङ्: अतपत् · विधिलिङ्: तपेत् · आशीर्लिङ्: तप्यात् · लुङ्: अताप्सीत् · लृङ्: अतप्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तपन · ण्वुल्: तापकः · तृच्: तप्ता · यत्: तप्यः · तव्य: तप्तव्यः · अनीयर्: तपनीयः · क्त: तप्तः · क्तवतु: तप्तवान् · शतृ: तपन् · स्य-शतृ: तप्स्यन् · क्त्वा: तप्त्वा · ल्यप्: प्रतप्य · तुमुन्: तप्तुम् · णमुल्: तापम् · घञ्: तापः · क्तिन्: तप्ति · क्वसु: तेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तपन्ती
तपन्ती
tapantī
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तपन्ती f. N. of a river, Divyāv. xxx
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (437,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तपन्तीतपन्ती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तप् + शतृ 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तपन्ती 📚 ➤ संतप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन में या शरीर में जलना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: सन्तापे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तपन्ती 📚f. N. of a river, Divyāv. xxx🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तपन्ती: तप् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें