॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: तप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन या शरीर में जलना
संस्कृत: दाहे
अंग्रेज़ी: to become hot, to glow, to burn, to be jealous
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अतपत् / अतपद् / अतापयत् / अतापयद् | अतपताम् / अतापयताम् | अतपन् / अतापयन् |
| मध्यम | अतपः / अतापयः | अतपतम् / अतापयतम् | अतपत / अतापयत |
| उत्तम | अतपम् / अतापयम् | अतपाव / अतापयाव | अतपाम / अतापयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तपति · लट् (आत्मने.): तापयते · लिट्: तताप · लिट् (आत्मने.): तापयाञ्चक्रे · लुट्: तप्ता · लुट् (आत्मने.): तापयिता · लृट्: तप्स्यति · लृट् (आत्मने.): तापयिष्यते · लोट्: तपतात् · लोट् (आत्मने.): तापयताम् · लङ्: अतपत् · लङ् (आत्मने.): अतापयत · विधिलिङ्: तपेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): तापयेत · आशीर्लिङ्: तप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तापयिषीष्ट · लुङ्: अताप्सीत् · लुङ् (आत्मने.): अतीतपत · लृङ्: अतप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतापयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तपन · ण्वुल्: तापकः · तृच्: तप्ता · यत्: तप्यः · तव्य: तप्तव्यः · अनीयर्: तपनीयः · क्त: तप्तः · क्तवतु: तप्तवान् · शतृ: तपन् · स्य-शतृ: तप्स्यन् · शानच्: तापयमानः · क्त्वा: तप्त्वा · ल्यप्: प्रतप्य · तुमुन्: तप्तुम् · णमुल्: तापम् · घञ्: तापः · क्तिन्: तप्ति · क्वसु: तेपिवान्
अर्थ: धनी, मालदार, दौलतमंद
संस्कृत: बहुधनः · पर्याय: इभ्य, आढ्य
व्युत्पत्ति: धन +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | धनी | धनिनौ | धनिनः |
| द्वितीया | धनिनम् | धनिनौ | धनिनः |
| तृतीया | धनिना | धनिभ्याम् | धनिभिः |
| चतुर्थी | धनिने | धनिभ्याम् | धनिभ्यः |
| पञ्चमी | धनिनः | धनिभ्याम् | धनिभ्यः |
| षष्ठी | धनिनः | धनिनोः | धनिनाम् |
| सप्तमी | धनिनि | धनिनोः | धनिषु |
| सम्बोधन | हे धनिन् | हे धनिनौ | हे धनिनः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| तपः | तप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: तपस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | तप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| धनी | धनिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: धनी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | धनिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
तपः 📚 ➤ तप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन या शरीर में जलना
संस्कृत: दाहे
धनी 📚 ➤ धनी, मालदार, दौलतमंद
संस्कृत: बहुधनः · पर्याय: इभ्य, आढ्य
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तप् 📚 | (cf. √ 1. पत्) cl. 4. Ā. ˚प्यते, to rule, Dhātup. xxvi, 50 | 🔵🟣 |
| धनिन् 📚 | mfn. possessing wealth or treasures, wealthy, rich, well off, RV.; MBh… | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| तपोधनी | तपः + धनी | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड