॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: पर जाना, तैरना
संस्कृत: प्लवनतरणयोः
अंग्रेज़ी: to cross, to float, to swim
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | तरतात् / तरताद् / तरतु | तरताम् | तरन्तु |
| मध्यम | तर / तरतात् / तरताद् | तरतम् | तरत |
| उत्तम | तराणि | तराव | तराम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तरति · लिट्: ततार · लुट्: तरिता · लृट्: तरिष्यति · लोट्: तरतात् · लङ्: अतरत् · विधिलिङ्: तरेत् · आशीर्लिङ्: तीर्यात् · लुङ्: अतारीत् · लृङ्: अतरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तरण · ण्वुल्: तारकः · तृच्: तरीता · ण्यत्: तार्यः · तव्य: तरीतव्यः · अनीयर्: तरणीयः · क्त: तीर्णः · क्तवतु: तीर्णवान् · शतृ: तरन् · स्य-शतृ: तरीष्यन् · क्त्वा: तीर्त्वा · ल्यप्: प्रतीर्य · तुमुन्: तरीतुम् · णमुल्: तारम् · क्तिन्: तीर्णि · क्वसु: तितीर्वान्
अर्थ: शिव का नाम, ओम् के तीन अक्षरों में से दूसरा
संस्कृत: शम्भुः
व्युत्पत्ति: अत्+डु
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | उः | ऊ | अवः |
| द्वितीया | उम् | ऊ | ऊन् |
| तृतीया | उना | उभ्याम् | उभिः |
| चतुर्थी | अवे | उभ्याम् | उभ्यः |
| पञ्चमी | ओः | उभ्याम् | उभ्यः |
| षष्ठी | ओः | वोः | ऊनाम् |
| सप्तमी | औ | वोः | उषु |
| सम्बोधन | हे ओ | हे ऊ | हे अवः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| तर | तॄ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | तर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तॄ + अच् |
| अजू-ऊ | समास: अजू + उ कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: उ (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन 📚 अन्य सम्भावना: उ (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन | उ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन |
तर 📚 ➤ पर जाना, तैरना
संस्कृत: प्लवनतरणयोः
अजूऊ 📚अजू 📚उ ➤ अजू + उ (शिव का नाम, ओम् के तीन अक्षरों में से दूसरा)
संस्कृत: शम्भुः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तॄ 📚 | cl. 1. P. (rarely Ā.) तरति (Subj. तरत्, impf. अतरत्, p. तरत् inf. … | 🔵🟣🟢🟤 |
| अजू 📚 | पु † अव्य॰ संवोधन शब्द । 'अजी !' का ब्रज रूपांतर | 🟠🔵 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| तराजू | तर + अजू | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| तराजू | अजू + ऊ | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड