🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:09:52 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तृण्णा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तृण्णा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तृण्णा

अर्थ: कटा हुआ, फाड़ा हुआ

संस्कृत: हिंसानादरयोः

अंग्रेज़ी: to kill,to destroy, to disregard, to insult

व्युत्पत्ति: तृद्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तृण्णा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृद् + क्त
  2. तृण्णा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त
  3. तृण्णा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त
  4. तृण्ण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त
  5. तृण्णा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त
  6. तृण्ण (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तृण्णा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातृण्णातृण्णेतृण्णाः
द्वितीयातृण्णाम्तृण्णेतृण्णाः
तृतीयातृण्णयातृण्णाभ्याम्तृण्णाभिः
चतुर्थीतृण्णायैतृण्णाभ्याम्तृण्णाभ्यः
पञ्चमीतृण्णायाःतृण्णाभ्याम्तृण्णाभ्यः
षष्ठीतृण्णायाःतृण्णयोःतृण्णानाम्
सप्तमीतृण्णायाम्तृण्णयोःतृण्णासु
सम्बोधनहे तृण्णेहे तृण्णेहे तृण्णाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तृद् (रुधादिगण) · अर्थ: हिंसा करना, अपमान करना (हिंसानादरयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतृणत्तितृन्तः / तृन्त्तःतृन्दन्ति
मध्यमतृणत्सितृन्त्थः / तृन्थःतृन्त्थ / तृन्थ
उत्तमतृणद्मितृन्द्वःतृन्द्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तृणत्ति · लट् (आत्मने.): तृन्ते · लिट्: ततर्द · लिट् (आत्मने.): ततृदे · लुट्: तर्दिता · लुट् (आत्मने.): तर्दिता · लृट्: तर्त्स्यति · लृट् (आत्मने.): तर्त्स्यते · लोट्: तृणत्तु · लोट् (आत्मने.): तृन्ताम् · लङ्: अतृणत् · लङ् (आत्मने.): अतृन्त · विधिलिङ्: तृन्द्यात् · विधिलिङ् (आत्मने.): तृन्दीत · आशीर्लिङ्: तृद्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तर्दिषीष्ट · लुङ्: अतर्दीत् · लुङ् (आत्मने.): अतर्दिष्ट · लृङ्: अतर्त्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतर्त्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तर्दन · ण्वुल्: तर्दकः · तृच्: तर्दिता · तव्य: तर्दितव्यः · अनीयर्: तर्दनीयः · क्त: तृण्णः · क्तवतु: तृण्णवान् · शतृ: तृन्दन् · स्य-शतृ: तर्त्स्यन् · शानच्: तृन्दानः · क्त्वा: तृत्त्वा · ल्यप्: प्रतृद्य · तुमुन्: तर्दितुम् · णमुल्: तर्दम् · घञ्: तर्दः · क्तिन्: तृत्ति · क्वसु: ततृद्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तृण्णा
तृण्णा
tṛṇṇā
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तृण्णा वि॰ [सं॰]
१. काटा हुआ ।
२. कटा हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तृण्णातृण्णा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृद् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: तृण्णा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त | तृण्णा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: तृद् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तृण्णा 📚 ➤ कटा हुआ, फाड़ा हुआ
संस्कृत: हिंसानादरयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तृण्णा 📚काटा हुआ🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तृण्णा: तृद् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬