॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: टुकड़ा, अंश, भाग, खण्ड
संस्कृत: पत्रम्, शकलः · पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, पर्ण, छद
व्युत्पत्ति: दल् + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दलम् | दले | दलानि |
| द्वितीया | दलम् | दले | दलानि |
| तृतीया | दलेन | दलाभ्याम् | दलैः |
| चतुर्थी | दलाय | दलाभ्याम् | दलेभ्यः |
| पञ्चमी | दलात् / दलाद् | दलाभ्याम् | दलेभ्यः |
| षष्ठी | दलस्य | दलयोः | दलानाम् |
| सप्तमी | दले | दलयोः | दलेषु |
| सम्बोधन | हे दल | हे दले | हे दलानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आल | आलतुः | आलुः |
| मध्यम | आलिथ | आलथुः | आल |
| उत्तम | आल | आलिव | आलिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| दल | दल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: दल् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | दल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन |
| आल | अल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | आल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
दल 📚 ➤ टुकड़ा, अंश, भाग, खण्ड
संस्कृत: पत्रम्, शकलः · पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, पर्ण, छद
आल 📚 ➤ भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दल 📚 | किसी वस्तु के उन दो सम खंडों में से एक, जो एक दूसरे से स्वभावतः जुड़े … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अल् 📚 | cl. 1. P. अलति, to adorn, L.; to be competent or able, L.; to prevent,… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| दल |
पत्ते के नाम (२.४.१४) — पत्र, पलाश, छदन, पर्ण, छद |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| दलाल | दल + आल | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड