🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:32:42 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दासनीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दासनीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दासनीय

अर्थ: देना, सौंपना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: दाने

अंग्रेज़ी: pl. N. of a people, MBh. ii, 1825.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दासनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दास् + अनीयर्
  2. दासनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दास् + अनीयर्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — दासनीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादासनीयःदासनीयौदासनीयाः
द्वितीयादासनीयम्दासनीयौदासनीयान्
तृतीयादासनीयेनदासनीयाभ्याम्दासनीयैः
चतुर्थीदासनीयायदासनीयाभ्याम्दासनीयेभ्यः
पञ्चमीदासनीयात् / दासनीयाद्दासनीयाभ्याम्दासनीयेभ्यः
षष्ठीदासनीयस्यदासनीययोःदासनीयानाम्
सप्तमीदासनीयेदासनीययोःदासनीयेषु
सम्बोधनहे दासनीयहे दासनीयौहे दासनीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — दास् (भ्वादिगण) · अर्थ: देना, सौंपना (दाने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदासतिदासतःदासन्ति
मध्यमदाससिदासथःदासथ
उत्तमदासामिदासावःदासामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दासति · लट् (आत्मने.): दासते · लिट्: ददास · लिट् (आत्मने.): ददासे · लुट्: दासिता · लुट् (आत्मने.): दासिता · लृट्: दासिष्यति · लृट् (आत्मने.): दासिष्यते · लोट्: दासतात् · लोट् (आत्मने.): दासताम् · लङ्: अदासत् · लङ् (आत्मने.): अदासत · विधिलिङ्: दासेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दासेत · आशीर्लिङ्: दास्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दासिषीष्ट · लुङ्: अदासीत् · लुङ् (आत्मने.): अदासिष्ट · लृङ्: अदासिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदासिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दासन · ण्वुल्: दासकः · तृच्: दासिता · ण्यत्: दास्यः · तव्य: दासितव्यः · अनीयर्: दासनीयः · क्त: दासितः · क्तवतु: दासितवान् · शतृ: दासन् · स्य-शतृ: दासिष्यन् · शानच्: दासमानः · क्त्वा: दासित्वा · ल्यप्: प्रदास्य · तुमुन्: दासितुम् · णमुल्: दासम् · घञ्: दासः · क्तिन्: दास्ति · क्वसु: ददास्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दासनीय
दासनीय
dāsanīya
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दासनीय m. pl. N. of a people, MBh. ii, 1825.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (477,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दासनीयदासनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दास् + अनीयर् 📚
अन्य सम्भावना: दासनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दास् + अनीयर्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दासनीय 📚 ➤ देना, सौंपना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: दाने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दासनीय 📚m. pl. N. of a people, MBh. ii, 1825🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • दासनीय: दास् + अनीयर् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें