🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:37:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्वार्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्वाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्वाः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: द्वारम् · पर्याय: द्वा, द्वार, प्रतीहार, निर्यूह

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्वार् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. द्वार् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. द्वा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. द्वा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. द्व (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. द्वा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  7. द्व (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — द्वार्
द्वार्
dvār
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रतीहार (3.3.178) द्वारपाल
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्वार् (fr. √ द्वृ?), gate, door, entrance or issue, fig. expedient, means, opportunity (instr. ˚रा ifc. by means of, by), RV.; AV.; ŚBr.; Mn.; MBh.; Kāv. &c.
द्वार् [cf. 1. दुर्, 1. दुर and द्वार; Gk. θύρα; Lat. fores; Slav. dvǐrǐ; Lit. dùrys; Got. daur; Old Sax. dor &c.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (504,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्वार् f. 1 A door, gate; Y. 3. 12; Ms. 3. 88. --2 Access, way. --3 A means, an expedient. (द्वारा ‘by [] means of’, ‘through’). --Comp. --स्थः, --स्थितः (द्वाःस्थः, द्वास्थः, द्वाःस्थितः, द्वास्थितः) a doorkeeper, porter.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0587-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्वार् स्त्री द्वारयति क्विब्वचीत्या० उणा० क्विप् । १ गृहनिर्ग- मनस्थाने अमरः । २ उपाये च “आद्यहेतुता तद्द्वारा” सां० सू० “मरुद्भ्य इति तु द्वारि” मनुः “विदश्य निम्बप- त्राणि नियता द्वारि वेश्मनः” याज्ञ० “वि श्रयन्तामृता- वृधो द्वारो देवीरसश्चतः” ऋ० १ । १३ । ६ “यथाविवृतायां द्वारि द्वारा प्रपद्येत” शत० ब्रा० ११ । १ । १२२ द्वाःस्थ द्वाःस्थितः अमरः । उपाये ज्ञानद्वारा भवेन्मुक्तिः” ज्ञानशास्त्रम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3808,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्वाःद्वार् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: द्वार् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्वाः 📚 ➤ (fr. √ द्वृ?), gate, door, entrance or issue, fig. expedient, means, o… उमा-कोश
संस्कृत: द्वारम् · पर्याय: द्वा, द्वार, प्रतीहार, निर्यूह

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
द्वार् 📚(fr. √ द्वृ?), gate, door, entrance or issue, fig. expedient, means, o…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
द्वार्
द्वार (२.२.१६) — द्वार, प्रतीहार

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें