🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:49:56 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्वैप

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्वैप

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्वैप

अर्थ: अण् टापू से संबंध या टापू पर रहने वाला

संस्कृत: पर्याय: वैयाघ्र

व्युत्पत्ति: द्वीप +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्वैप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. द्वैप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — द्वैप (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वैपःद्वैपौद्वैपाः
द्वितीयाद्वैपम्द्वैपौद्वैपान्
तृतीयाद्वैपेनद्वैपाभ्याम्द्वैपैः
चतुर्थीद्वैपायद्वैपाभ्याम्द्वैपेभ्यः
पञ्चमीद्वैपात् / द्वैपाद्द्वैपाभ्याम्द्वैपेभ्यः
षष्ठीद्वैपस्यद्वैपयोःद्वैपानाम्
सप्तमीद्वैपेद्वैपयोःद्वैपेषु
सम्बोधनहे द्वैपहे द्वैपौहे द्वैपाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — द्वैप
द्वैप
dvaipa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चीते या बाघ की खाल से ढका रथ (2.8.53) वैयाघ्र
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्वैप संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बाघ से संबंध रखनेवाली या बाध से निकली या बनी हुई वस्तु ।
२. व्याघ्रचर्म । बाघ का चमड़ा ।
३. द्वीप से संबंधित या उत्पन्न (वस्तु आदि) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्वैप mf(ई)n. (fr. द्वीप) being or living or happening on an island, an islander, Śiś., Sch.
g. कच्छादि
(fr. द्वीपिन्) belonging to a tiger or panther, Suśr.
द्वैप m. (with or scil. रथ) a car covered with a tiger's skin, Pāṇ. iv, 2, 12; L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (507,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्वैप a. (पी f.) [द्वीपिनो विकारः --अञ् द्वीपादागतः -अण् वा] 1 Relating to or [] living on an island. --2 Belonging to a tiger, made of or covered with a tiger's skin. --पः A car covered with a tiger's skin. --पं The skin of a tiger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0590-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्वैप त्रि० द्वीपिनी विकारः “प्राणिरजतादिभ्योऽञ् पा० अञ् । १ व्याघ्रविकारे २ तच्चर्मणि न० । द्वैपेन चर्मणा परिवृतो रथः “द्वैपवैयाघ्रादञ्” पा० पुनरञ् । २ द्वीपिचर्मपरिवृते रथे पु० द्वीपिन इदम् अण् । ३ तत्सम्बन्धिनि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3831,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्वैपः, पुं, (द्वीपिनो विकारः द्वैपम् । द्वीप + “प्राणि- रजतादिभ्योऽञ् ।” ४ । ३ । १५४ । इति अञ् । तेन परिवृतः । “द्वैपवैयाघ्रादञ् ।” ४ । २ । १२ । इत्यञ् ।) द्वीपिचर्म्मावृतरथः । इत्यमरः । २ । ८ । ५३ ॥ द्वीपसम्बन्धिनि व्याघ्रचर्म्मसम्ब- न्धिनि च त्रि ॥ (यथा, सुश्रुते चिकित्सित- स्थाने ९ अध्याये । “द्वैपं दग्धं चर्म्म मातङ्गजं वा भिन्ने स्फोटे तैलयुक्तं प्रलेपः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-772-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्वैपद्वैप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: द्वैप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्वैप 📚 ➤ अण् टापू से संबंध या टापू पर रहने वाला
संस्कृत: पर्याय: वैयाघ्र

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
द्वैप 📚बाघ से संबंध रखनेवाली या बाध से निकली या बनी हुई वस्तु🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
द्वैप

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें