॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: भेदन करना, छेद करना
संस्कृत: भेदने
अंग्रेज़ी: to break,to split,to divide
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अबेलीत् / अबेलीद् | अबेलिष्टाम् | अबेलिषुः |
| मध्यम | अबेलीः | अबेलिष्टम् | अबेलिष्ट |
| उत्तम | अबेलिषम् | अबेलिष्व | अबेलिष्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बिलति · लिट्: बिबेल · लुट्: बेलिता · लृट्: बेलिष्यति · लोट्: बिलतात् · लङ्: अबिलत् · विधिलिङ्: बिलेत् · आशीर्लिङ्: बिल्यात् · लुङ्: अबेलीत् · लृङ्: अबेलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बेलन · ण्वुल्: बेलकः · तृच्: बेलिता · ण्यत्: बेल्यः · तव्य: बेलितव्यः · अनीयर्: बेलनीयः · क्त: बिलितः · क्तवतु: बिलितवान् · शतृ: बिलन् · स्य-शतृ: बेलिष्यन् · क्त्वा: बिलित्वा · ल्यप्: प्रबिल्य · तुमुन्: बेलितुम् · णमुल्: बेलम् · घञ्: बेलः · क्तिन्: बिल्ति · क्वसु: बिबिल्वान्
अर्थ: क्रोध
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| न-बेलि | समास: न + बिल् नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: बिल् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: बिल् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| इ | अव्ययम् 📚 |
नबेलि 📚न 📚बिल् ➤ न (निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक,…) + बिल् (भेदन करना, छेद करना)
संस्कृत: भेदने
इ 📚 ➤ क्रोध
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बिल् 📚 | (or विल्, connected with बिद्, q.v.) cl. 6. 10. P. बिलति, बेलयति, to s… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| नबेली | बेलि + इ | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड