॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जोतना, हल चलाना
संस्कृत: विलेखने
अंग्रेज़ी: to plow, to cultivate, to till, to furrow
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | हलतात् / हलताद् / हलतु | हलताम् | हलन्तु |
| मध्यम | हल / हलतात् / हलताद् | हलतम् | हलत |
| उत्तम | हलानि | हलाव | हलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हलति · लिट्: जहाल · लुट्: हलिता · लृट्: हलिष्यति · लोट्: हलतात् · लङ्: अहलत् · विधिलिङ्: हलेत् · आशीर्लिङ्: हल्यात् · लुङ्: अहालीत् · लृङ्: अहलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हलन · ण्वुल्: हालकः · तृच्: हलिता · ण्यत्: हाल्यः · तव्य: हलितव्यः · अनीयर्: हलनीयः · क्त: हलितः · क्तवतु: हलितवान् · शतृ: हलन् · स्य-शतृ: हलिष्यन् · क्त्वा: हलित्वा · ल्यप्: प्रहल्य · तुमुन्: हलितुम् · णमुल्: हालम् · घञ्: हालः · क्तिन्: हल्ति · क्वसु: जहल्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| न-हल | समास: न + हल् नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: हल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: हल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | हल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
नहल 📚न 📚हल् ➤ न (निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक,…) + हल् (जोतना, हल चलाना)
संस्कृत: विलेखने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हल् 📚 | शुद्ध व्यंजन जिसमें स्वर न मिला हो । विशेष—लिखने में अक्षर के नीचे एक … | 🟠🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड