🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:43:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नारदीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नारदीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नारदीय

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: relating to or composed by Nārada, Cat. (also °यक, ib.)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नारदीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. नारदीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — नारदीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानारदीयःनारदीयौनारदीयाः
द्वितीयानारदीयम्नारदीयौनारदीयान्
तृतीयानारदीयेननारदीयाभ्याम्नारदीयैः
चतुर्थीनारदीयायनारदीयाभ्याम्नारदीयेभ्यः
पञ्चमीनारदीयात् / नारदीयाद्नारदीयाभ्याम्नारदीयेभ्यः
षष्ठीनारदीयस्यनारदीययोःनारदीयानाम्
सप्तमीनारदीयेनारदीययोःनारदीयेषु
सम्बोधनहे नारदीयहे नारदीयौहे नारदीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — नारदीय
नारदीय
nāradīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नारदीय वि॰ [सं॰] नारद का । नारद संबंधी । जैसे, नारदीय पुराण ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नारदीय mfn. relating to or composed by Nārada, Cat. (also ˚यक, ib.)
नारदीय n. N. of sev. works, Kād.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (537,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नारदीय न० नारदस्येदम् “वृद्धाछः” पा० वेदव्यासकृते नारदं प्रति सनकाद्युपदेशात्मके महापुराणभेदे तत्प्रतिपाद्य- विषयाश्च वृहन्नारदीये ९६ अ० उक्ता यथा श्रीब्रह्मोवाच । “शृणु विप्र! प्रवक्ष्यामि पुराणं नार- दीयकम् । पञ्चविंशतिसाहस्रं वृहत् चित्रकथाश्रयम् । सूतशौनकसंवादः सृष्टिसंक्षेपवर्णनम् । नानाधर्मकथाः पुण्याः प्रवृत्ते समुदाहृताः । प्रागभागे प्रथमे पादे सन- [] केन महात्मना । द्वितीये मोक्षधर्माख्ये मोक्षोपायनि- रूपणम् । वेदाङ्गानाञ्च कथनं शुकोत्पत्तिश्च विस्तरात् । सनन्दनेन गदिता नारदाय महात्मने । महातन्त्रे समुद्दिष्टं पशुपाशविमोक्षणम् । मन्त्राणां शोधनं दीक्षा मन्त्रोद्धारश्च पूजनम् । प्रयोगाः कवचं नामसहस्रं स्तोत्रमेव च । गणेशसूर्य्यविष्णूनां शिवशक्त्योरनु- क्रमात् । सनत्कुमारमुनिना नारदाय तृतीयके । पुराणलक्षणञ्चैव प्रमाणं दानमेव च । पृथक् पृथक् समुद्दिष्टं दानकालपुरःसरम् । चैत्रादिसर्वमामेषु तिथीनाञ्च पृथक् कृथक् । प्रोक्तं प्रतिपदादीनां व्रतं सर्वाघनाशनम् । सनातनेन सुनिना नारदाय चतुर्थके । पूर्वभागोऽयमुदितो वृहदाख्यानसंज्ञितः । अस्योत्तरे वि- भागे तु प्रश्र एकादशीव्रते । वशिष्ठेनाथ संवादो मान्धातुः परिकीर्त्तितः । रुक्माङ्गदकथा पुण्या मोहि- न्युत्पत्तिकर्म च । वसुशापश्च मोहिन्यै पश्चादुद्धरण क्रिया । गङ्गाकथा पुण्यतमा गयायात्रानुकीर्त्तनम् । काश्या माहात्म्यमतुलं पुरुषोत्तमवर्णनम् । यात्राविधानं क्षेत्रस्य वह्वाख्यानसमन्वितम् । प्रयागस्याहि माहात्म्यं कुरुक्षेत्रस्य तत्परम् । हरिद्वारस्य चाख्यानं कामोदा- ख्यानकं तथा । वदरीतीर्थमाहात्म्यं कामाख्यायास्तथैव च । प्रभासस्य च माहात्म्यं पुराणाख्यानकं ततः । गौतमाख्यानकं पश्चाद् वेदपादतपस्ततः । गोकर्णक्षेत्र- माहात्म्यं लक्षणाख्यानकं तधा । सेतुमाहात्म्यकथनं नर्मदातीर्थवर्णनम् । अवन्त्याश्चैव माहात्म्यं मथुराया- स्ततःपरम् । वृन्दावनस्य महिमा वसोर्व्रह्मान्तिके गतिः । मोहिनीचरितं पश्चादेवं वै नारदीयकम् । यः शृणोति नरो भक्तप्रा श्रावयेद्वा समाहितः । स याति ब्रह्मणो धाम नात्र कार्य्या विचारणा । यस्त्वे- तदिह पूर्णायां धेनूनां सप्तकान्वितम् । प्रदद्याद्द्वि- जवर्य्याय स लभेन्मोक्षमेव च । यश्चानुक्रमणीमेतां नारदीयस्य वर्णयेत् । शृणुयाद्वैकचितेन सोऽपि स्वर्ग- गतिं लभेत्” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4045-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नारदीयनारदीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: नारदीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नारदीय 📚 ➤ नारद का । नारद संबंधी । जैसे, नारदीय पुराण उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): relating to or composed by Nārada, Cat. (also °यक, ib.)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
नारदीय 📚नारद का । नारद संबंधी । जैसे, नारदीय पुराण🟠🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें