॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जोतना, हल चलाना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: विलेखने · पर्याय: राज्, पार्थिव, क्ष्माभृत्, नृप, भूप
अंग्रेज़ी: to plow, to cultivate, to till, to furrow
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | हालः | हालौ | हालाः |
| द्वितीया | हालम् | हालौ | हालान् |
| तृतीया | हालेन | हालाभ्याम् | हालैः |
| चतुर्थी | हालाय | हालाभ्याम् | हालेभ्यः |
| पञ्चमी | हालात् / हालाद् | हालाभ्याम् | हालेभ्यः |
| षष्ठी | हालस्य | हालयोः | हालानाम् |
| सप्तमी | हाले | हालयोः | हालेषु |
| सम्बोधन | हे हाल | हे हालौ | हे हालाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | हलति | हलतः | हलन्ति |
| मध्यम | हलसि | हलथः | हलथ |
| उत्तम | हलामि | हलावः | हलामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हलति · लिट्: जहाल · लुट्: हलिता · लृट्: हलिष्यति · लोट्: हलतात् · लङ्: अहलत् · विधिलिङ्: हलेत् · आशीर्लिङ्: हल्यात् · लुङ्: अहालीत् · लृङ्: अहलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हलन · ण्वुल्: हालकः · तृच्: हलिता · ण्यत्: हाल्यः · तव्य: हलितव्यः · अनीयर्: हलनीयः · क्त: हलितः · क्तवतु: हलितवान् · शतृ: हलन् · स्य-शतृ: हलिष्यन् · क्त्वा: हलित्वा · ल्यप्: प्रहल्य · तुमुन्: हलितुम् · णमुल्: हालम् · घञ्: हालः · क्तिन्: हल्ति · क्वसु: जहल्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| निहाल | हाल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + हल् + घञ् 📚 |
निहाल 📚 ➤ जोतना, हल चलाना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: विलेखने · पर्याय: राज्, पार्थिव, क्ष्माभृत्, नृप, भूप
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हाल 📚 | दशा । अवस्था । जैसे,—अब उनका क्या हाल है ? | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड