🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:26:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

परीवाद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

परीवाद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

परीवाद

अर्थ: पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः" वायु के सात मार्गों में एक - छठा मार्ग

संस्कृत: जुगुप्सा · पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, अपवाद, उपक्रोश

व्युत्पत्ति: परि + वद् + घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. परीवाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — परीवाद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरीवादःपरीवादौपरीवादाः
द्वितीयापरीवादम्परीवादौपरीवादान्
तृतीयापरीवादेनपरीवादाभ्याम्परीवादैः
चतुर्थीपरीवादायपरीवादाभ्याम्परीवादेभ्यः
पञ्चमीपरीवादात् / परीवादाद्परीवादाभ्याम्परीवादेभ्यः
षष्ठीपरीवादस्यपरीवादयोःपरीवादानाम्
सप्तमीपरीवादेपरीवादयोःपरीवादेषु
सम्बोधनहे परीवादहे परीवादौहे परीवादाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — परीवाद
परीवाद
parīvāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परीवाद संज्ञा पुं॰ [सं॰] दे॰ परिवाद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परी—वाद m. reproof, censure, Mn.; Āpast.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (605,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि(री)वादः 1 Blame, censure, detraction, abuse; अयमेव मयि प्रथमं परिवादरतः M. 1; Y. 1. 133. --2 Scandal, stain, stigma; ill-repute; मा भूत्परीवादनवावतारः R. 5. 24, 14. 86; Mv. 5. 28. --3 Charge, accusation; Mk. 3. 30. --4 An instrument with which the lute is played.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0679-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परि(री)वाद पु० परि + वद--घञ् वा दीर्घः । १ अपवादे “गुरोर्यत्र परीवादः” इति मनुः । करणे घञ् । २ वीणा- वादनसाधने च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4253,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परीवादः, पुं, (परि + वद् + भावे घञ् । “उप- सर्गस्य घञीति ।” ६ । ३ । १२२ । इति दीर्घः ।) दोषोल्लासः । तत्पर्य्यायः । कुत्सा २ निन्दा ३ जुगुप्सा ४ गर्हा ५ गर्हणम् ६ निन्दनम् ७ कुत्सनम् ८ परिवादः ९ जुगुप्सनम् १० आक्षेपः ११ अवर्णः १२ निर्वादः १३ अपक्रोशः १४ भर्त्सनम् १५ उपक्रोशः १६ अपवादः १७ अववादः १८ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, “परीवादस्तथ्यो भवति विंतथो वापि महतां तथाप्युच्चैर्धाम्नां हरति महिमानं जनरवः । तुलोत्तीर्णस्यापि प्रकटितहताशेषतमसो रवेस्तादृक्तेजो नहि भवति कन्यां गतवतः ॥”) वीणादिवादनम् । येन काष्ठविशेषादिना वीणादिर्वाद्यते सः । इति जटाधरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-070-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "परीवाद" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
परीवादपरीवाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

परीवाद 📚 ➤ पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः" वायु के सात मार्गों में एक - छठा मार्ग
संस्कृत: जुगुप्सा · पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, अपवाद, उपक्रोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
परीवाद 📚दे॰ 'परिवाद'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
परीवाद
निन्दा के नाम (१.६.१३) — अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, अपवाद, उपक्रोश, जुगुप्सा, कुत्सा, निन्दा

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • परीवाद: परि + वद् + घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें