॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: रक्षा करना, पालन करना
संस्कृत: रक्षणे
अंग्रेज़ी: to protect, to preserve
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अपात् / अपाद् | अपाताम् | अपान् / अपुः |
| मध्यम | अपाः | अपातम् | अपात |
| उत्तम | अपाम् | अपाव | अपाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पाति · लिट्: पपौ · लुट्: पाता · लृट्: पास्यति · लोट्: पातात् · लङ्: अपात् · विधिलिङ्: पायात् · आशीर्लिङ्: पायात् · लुङ्: अपासीत् · लृङ्: अपास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पान · ण्वुल्: पायकः · तृच्: पाता · यत्: पेयः · तव्य: पातव्यः · अनीयर्: पानीयः · क्त: पातः · क्तवतु: पातवान् · शतृ: पान् · स्य-शतृ: पास्यन् · क्त्वा: पात्वा · ल्यप्: प्रपाय · तुमुन्: पातुम् · णमुल्: पायम् · घञ्: पायः · क्तिन्: पाति · क्वसु: पपिवान्
अर्थ: ण घर का छप्पर या छत
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | चालः | चालौ | चालाः |
| द्वितीया | चालम् | चालौ | चालान् |
| तृतीया | चालेन | चालाभ्याम् | चालैः |
| चतुर्थी | चालाय | चालाभ्याम् | चालेभ्यः |
| पञ्चमी | चालात् / चालाद् | चालाभ्याम् | चालेभ्यः |
| षष्ठी | चालस्य | चालयोः | चालानाम् |
| सप्तमी | चाले | चालयोः | चालेषु |
| सम्बोधन | हे चाल | हे चालौ | हे चालाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| पाम् | पा धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: पा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | पा (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| चाल | चाल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: चल् + अच्) अन्य सम्भावना: चाल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चल् + अच् |
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| प् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| चाल 📚 | गति । गमन । चलने की क्रिया । जैसे— इस गाड़ी की चाल बहुत धीमी है | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| पांचाल | पाम् + चाल | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड