🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:11:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पामालो

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पामा+आलो

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पामा

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: खसुरोगः · पर्याय: कच्छू, पामन्, विचर्चिका

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पामा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. पामन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पामा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापामापामेपामाः
द्वितीयापामाम्पामेपामाः
तृतीयापामयापामाभ्याम्पामाभिः
चतुर्थीपामायैपामाभ्याम्पामाभ्यः
पञ्चमीपामायाःपामाभ्याम्पामाभ्यः
षष्ठीपामायाःपामयोःपामानाम्
सप्तमीपामायाम्पामयोःपामासु
सम्बोधनहे पामेहे पामेहे पामाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

आलो

अर्थ: उल्लू

संस्कृत: गलन्तिका · पर्याय: कर्करी, गलन्तिका

व्युत्पत्ति: आ+लु+डु

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आलु (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आलु (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आलु (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआलुःआलूआलवः
द्वितीयाआलुम्आलूआलूः
तृतीयाआल्वाआलुभ्याम्आलुभिः
चतुर्थीआलवे / आल्वैआलुभ्याम्आलुभ्यः
पञ्चमीआलोः / आल्वाःआलुभ्याम्आलुभ्यः
षष्ठीआलोः / आल्वाःआल्वोःआलूनाम्
सप्तमीआलौ / आल्वाम्आल्वोःआलुषु
सम्बोधनहे आलोहे आलूहे आलवः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पामा
पामा
pāmā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
खुजली वाला चर्मरोग (खाज) (2.6.53) कच्छू · पामन् · विचर्चिका
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पामा f. a kind of skin-disease, herpes, scab (a form of mild leprosy), Car. (also pl.), Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (619,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पामा See पामन् above. --Comp. --अरिः sulphur.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0695-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पामा, [न्] स्त्री, (पामन् + “मनः ।” ४ । १ । ११ । इति न ङीप् ।) कच्छूः । इत्यमरः । २ । ६ । ५३ ॥ पाँचडा इति भाषा ॥ अस्या औषधं यथा, -- “हरिद्रा हरितालञ्च दूर्व्वागोमूत्रसैन्धवम् । अयं लेपो हन्ति दद्रुं पामानं वै गरं तथा ॥” अपि च । “माहिषं नवनीतञ्च सिन्दूरञ्च मरीचकम् । पामा विलेपिता नश्येत् बहुलापि वृषध्वज ! ॥” अन्यच्च । “मरीचं त्रिवृतं कुष्ठं हरितालं मनःशिला । देवदारु हरिद्रे द्वे कुष्ठं मांसी च चन्दनम् ॥ विशाला करवीरञ्च अर्कक्षीरं सकृत् पलम् । एषाञ्च कार्षिको भागो विषस्यार्द्धपलं भवेत् ॥ प्रस्थं कटुकतैलस्य गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत् । मृत्पात्रे लौहपात्रे वा शनैर्मृद्बग्निना पचेत् ॥ पामा विचर्च्चिका चैव दद्रुविस्फोटकानि च । अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति कोमलत्वञ्च जायते ॥ प्रसूतान्यपि श्वित्राणि तैलेनानेन म्रक्षयेत् । चिरोत्थितमपि श्वित्रं विवर्णं तत्क्षणाद्भवेत् ॥” इति गारुडे १९४ । १९८ अध्याययोः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-119-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पामापामा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: पामन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
आलोआलु (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आलु (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पामा 📚 ➤ f. a kind of skin-disease, herpes, scab (a form of mild leprosy), Car.… उमा-कोश
संस्कृत: खसुरोगः · पर्याय: कच्छू, पामन्, विचर्चिका

आलो 📚 ➤ उल्लू
संस्कृत: गलन्तिका · पर्याय: कर्करी, गलन्तिका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पामा 📚f. a kind of skin-disease, herpes, scab (a form of mild leprosy), Car.…🔵🟣🟤
आलु 📚एक प्रकार का मूल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
पामा
खुजली वाला चर्मरोग (खाज) (२.६.५३) — कच्छू, पामन्, विचर्चिका
आलु
झारी/करवा (२.९.३१) — कर्करी, गलन्तिका

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
पामालोपामा + आलोदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें