🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:20:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आलु
ālu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आलु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक प्रकार का मूल ।
२. आबनूस ।
३. नाव या बेडा़ ।
४. पेचक । उल्लू [को॰] ।
आलु २ संज्ञा स्त्री॰ पानी रखने की झारी । मटकी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आलु m. (√ ऋ Comm. on Uṇ. i, 5), an owl, L.
ebony, black ebony, L.
आलु f. (उस्) a pitcher, a small water-jar, L.
आलु n. a raft, a float
an esculent root, Arum Campanulatum, L.
(in modern dialects applied to the yam, potato &c.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (154,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आलुः 1 An owl. --2 An esculent root (not applied to potato &c.). --3 Ebony; black ebony. --लुः f. A pitcher, water-jar. --लु (n.) A raft, float.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0259-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलु पु० आलाति आ + ली--मित० डु । ऋ--उ णिच्च रस्य लः वा । १ पेचके २ भेलके शब्दरत्ना० स्वल्पवारिधानिकायां सनाले ३ जलपात्रभेदे (झारी)स्त्री० । ४ कन्दभेदे न० राज- नि० । तस्य भेदा नानाविधाः “कन्दो बहुविधो लोके आलुशब्देन भण्यते । कच्चालु चैव घण्टालु पिण्डालु शर्करा- दिकम् काष्ठालु चैवमाद्यं स्यात् तस्य भेदा अनेकशः” । इत्युक्ते । आलुकशब्दे विवृतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0825,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलु, क्ली, (आङ् + लु + डु ।) भेलकः । स्वनामख्यात- मूलविशेषः । इति मेदिनी ॥ अस्य गुणाः । रक्त- पित्तनाशित्वं । गुरुत्वं । स्वादुत्वं । शीतलत्वं । स्तनदुग्धशुक्रकारित्वञ्च । इति द्रव्यगुणः ॥
आलुः, स्त्री, (आलाति । आङ् + ला + डु ।) स्वल्प- वारिधानिका । घटी झारीइत्यादि भाषा । तत्प- र्य्यायः । कर्करी २ गलन्तिका ३ । इत्यमरः ॥
आलुः, पुं, पेचकः । इति शब्दरत्नावली ॥ कासालुः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-192-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें