॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: पालन करना, संरक्षण करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: रक्षणे
अंग्रेज़ी: to protect,to govern
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | पालयति | पालयतः | पालयन्ति |
| मध्यम | पालयसि | पालयथः | पालयथ |
| उत्तम | पालयामि | पालयावः | पालयामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पालयति · लट् (आत्मने.): पालयते · लिट्: पालयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पालयाञ्चक्रे · लुट्: पालयिता · लुट् (आत्मने.): पालयिता · लृट्: पालयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पालयिष्यते · लोट्: पालयतात् · लोट् (आत्मने.): पालयताम् · लङ्: अपालयत् · लङ् (आत्मने.): अपालयत · विधिलिङ्: पालयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पालयेत · आशीर्लिङ्: पाल्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पालयिषीष्ट · लुङ्: अपीपलत् · लुङ् (आत्मने.): अपीपलत · लृङ्: अपालयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपालयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पालन · ण्वुल्: पालकः · तृच्: पालयिता · यत्: पाल्यः · तव्य: पालयितव्यः · अनीयर्: पालनीयः · क्त: पालितः · क्तवतु: पालितवान् · शतृ: पालयन् · स्य-शतृ: पालयिष्यन् · शानच्: पालयमानः · क्त्वा: पालयित्वा · ल्यप्: प्रपाल्य · तुमुन्: पालयितुम् · णमुल्: पालम् · क्तिन्: पाल्ति · क्वसु: पालयाम्बभूवान्
अर्थ: खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: खदने
अंग्रेज़ी: to dig, to irritate, to cause pain, to be steady
व्युत्पत्ति: खर्व्+ड+टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | खाः | खौ | खाः |
| द्वितीया | खाम् | खौ | खः |
| तृतीया | खा | खाभ्याम् | खाभिः |
| चतुर्थी | खे | खाभ्याम् | खाभ्यः |
| पञ्चमी | खः | खाभ्याम् | खाभ्यः |
| षष्ठी | खः | खोः | खाम् |
| सप्तमी | खि | खोः | खासु |
| सम्बोधन | हे खाः | हे खौ | हे खाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | खायति | खायतः | खायन्ति |
| मध्यम | खायसि | खायथः | खायथ |
| उत्तम | खायामि | खायावः | खायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खायति · लिट्: चखौ · लुट्: खाता · लृट्: खास्यति · लोट्: खायतात् · लङ्: अखायत् · विधिलिङ्: खायेत् · आशीर्लिङ्: खायात् · लुङ्: अखासीत् · लृङ्: अखास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खान · ण्वुल्: खायकः · तृच्: खाता · यत्: खेयः · तव्य: खातव्यः · अनीयर्: खानीयः · क्त: खातः · क्तवतु: खातवान् · शतृ: खायन् · स्य-शतृ: खास्यन् · क्त्वा: खात्वा · ल्यप्: प्रखाय · तुमुन्: खातुम् · णमुल्: खायम् · घञ्: खायः · क्तिन्: खाति · क्वसु: चखिवान्
अर्थ: क्रोध
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
पालम् 📚 ➤ पालन करना, संरक्षण करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: रक्षणे
खि 📚 ➤ खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: खदने
इ 📚 ➤ क्रोध
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| पाल् 📚 | cl. 10. P. (Dhātup. xxxii, 69) पालयति (˚ते; also regarded as Caus. of … | 🔵 |
| खा 📚 | खानेवाला । भक्षक । जैसे, शकरखा | 🟠🔵🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| पालंखी | पालम् + खि | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
| पालंखी | खि + इ | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड