🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:26:32 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पूजित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पूजित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पूजित

अर्थ: पूजा करना, अर्चना करना, सम्मान करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: पूजायाम् · पर्याय: अञ्चित, वरिवसित, वरिवस्यित, उपासित, उपचरित

अंग्रेज़ी: honoured, received or treated respectfully, worshipped, adored, Mn.; MBh. &c.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पूजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पूज् + क्त
  2. पूजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पूज् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — पूजित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूजितःपूजितौपूजिताः
द्वितीयापूजितम्पूजितौपूजितान्
तृतीयापूजितेनपूजिताभ्याम्पूजितैः
चतुर्थीपूजितायपूजिताभ्याम्पूजितेभ्यः
पञ्चमीपूजितात् / पूजिताद्पूजिताभ्याम्पूजितेभ्यः
षष्ठीपूजितस्यपूजितयोःपूजितानाम्
सप्तमीपूजितेपूजितयोःपूजितेषु
सम्बोधनहे पूजितहे पूजितौहे पूजिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — पूज् (चुरादिगण) · अर्थ: पूजा करना, अर्चना करना, सम्मान करना (पूजायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपूजयतिपूजयतःपूजयन्ति
मध्यमपूजयसिपूजयथःपूजयथ
उत्तमपूजयामिपूजयावःपूजयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पूजयति · लट् (आत्मने.): पूजयते · लिट्: पूजयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पूजयाञ्चक्रे · लुट्: पूजयिता · लुट् (आत्मने.): पूजयिता · लृट्: पूजयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पूजयिष्यते · लोट्: पूजयतात् · लोट् (आत्मने.): पूजयताम् · लङ्: अपूजयत् · लङ् (आत्मने.): अपूजयत · विधिलिङ्: पूजयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पूजयेत · आशीर्लिङ्: पूज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पूजयिषीष्ट · लुङ्: अपूपुजत् · लुङ् (आत्मने.): अपूपुजत · लृङ्: अपूजयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपूजयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पूजन · ण्वुल्: पूजकः · तृच्: पूजयिता · यत्: पूज्यः · तव्य: पूजयितव्यः · अनीयर्: पूजनीयः · क्त: पूजितः · क्तवतु: पूजितवान् · शतृ: पूजयन् · स्य-शतृ: पूजयिष्यन् · शानच्: पूजयमानः · क्त्वा: पूजयित्वा · ल्यप्: प्रपूज्य · तुमुन्: पूजयितुम् · णमुल्: पूजम् · क्तिन्: पूक्ति · क्वसु: पूजयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पूजित
पूजित
pūjita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पुरस्कृत (3.3.91) शत्रु · आगे
आदृत (3.3.92) आदर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पूजित वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ पूजिता]
१. जिसकी पूजा की गई हो । प्राप्तपूजा । आराधित । अर्चित । संमानित । आदृत ।
२. मान्य । स्वीकृत (को॰) ।
३. संस्कृत । संस्तुति किया हुआ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूजित mfn. honoured, received or treated respectfully, worshipped, adored, Mn.; MBh. &c.
honoured by (gen. or comp. Pāṇ. ii, 2, 12) or on account of (comp.), Mn.; MBh. &c.
acknowledged, recommended, MBh.; Suśr.
frequented, inhabited, MBh.
consecrated, Kathās.
supplied with (comp.), MBh.; R.
पूजित m. a god, L.
पूजित n. N. of a place, Divyāv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (641,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूजित p. p. [पूज्-क्त] 1 Honoured, respected. --2 Adored, revered. --3 Acknowledged. --4 Endowed. --5 Recommended. --6 Frequented.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0714-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूजित त्रि० पूज--कर्मणि क्त । यस्य पूजा कृता तस्मिन् अर्चिते अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4394,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूजितः, त्रि, (पूज + क्तः ।) प्राप्तपूजः । अर्च्चितः । तत्पर्य्यायः । अञ्चितः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ९८ ॥ (यथा, भट्टिः । ४ । १ । [] “निवृत्ते भरते धीमानत्रे रामस्तपोवनम् । प्रपेदे पूजितस्तस्मिन् दण्डकारण्यमीयिवान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-215-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पूजित" आता है (24)
भदंत पूजितअपचित पूजित । संमानित । आदृतनमसित जिसे नमस्कार किया गया हो । पूजितअर्चित पूजितवरिवसित पूजित । संमानित । उपासितवनित पूजितअर्हित पूजित । संमानित । आदृतउदंचित आदृत । पूजितउपासित जिसकी उपासना को गई हो । सेक्ति । पूजितआराधित जिसकी उपासना हुई हो । पूजितनिषेवित पूजित । सेवित । प्रार्थित । समाद्दतवंदित आदृत । पूजितगुरुकृत पूजित । मानितप्रत्यंचित पूजित । अर्चित । सम्मानितउपचारित सेवित । पूजित । लक्षण से जाना हुआपूत्रित पूजन किया हुआ । पूजितइष्ट अभिलषित । चाहा हुआ । वांछित । जैसे,— (क) परिश्रम से इष्ट फल की प्राप्त…सेवित जिसकी सेवा टहल की गई हो । वरिवस्थित । उपचरितसंभावित कल्पित । विचारा हुआ । मन में माना हुआपुरस्कृत आगे किया हुआवनी वानप्रस्थमहित शिव का धनुष । पिनाकअपचायित रोबीला । जिससे लोग डरेंप्रतीक्षित जिसकी प्रतीक्षा की जाय । जिसक ी इंतजारी हो

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पूजितपूजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पूज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: पूजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पूज् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पूजित 📚 ➤ पूजा करना, अर्चना करना, सम्मान करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: पूजायाम् · पर्याय: अञ्चित, वरिवसित, वरिवस्यित, उपासित, उपचरित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पूजित 📚जिसकी पूजा की गई हो । प्राप्तपूजा । आराधित । अर्चित । संमानित । आदृत🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
पूजित
पूजित (३.१.९७) — अञ्चित
पुरस्कृत (३.३.९१) — शत्रु, आगे

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पूजित: पूज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें