🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:46:40 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फांट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फांट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

फांट

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — फांट
फांट
phāṃṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फांट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ फाण्ट] थोड़े आयास द्वारा बननेवाला काढ़ा । औषधिचूर्ण को गर्म पानी में डालकर छानने से बना हुआ काढ़ा ।
२. मंथन से निकलनेवाले मक्खन के कण [को॰] ।
फांट २ वि॰ अनायास तैयार होनेवाला । आसानी से तैयार किया हुआ ।
३. आलसी । सुस्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फाण्ट mf(आ)n. (contracted from फाणित; cf. Pāṇ. vii, 2, 18) obtained by straining or filtering, Ṛgvidh.
made or won by an easy process, readily or easily prepared, L.
one who does not exert himself or takes things easy, L.
फाण्ट m. an infusion, decoction, pounded medicinal substances mixed with four parts of hot water and then filtered, ŚārṅgS. (also ˚टक, m.), Bhaṭṭ.
फाण्ट n. the first particles of butter that are produced by churning, ŚBr.; Kauś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (718,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फांट a. Made by an easy process, readily or easily prepared (as a decoction). --टः --टं An infusion, decoction; फांटमनायाससाध्यः कषायविशेषः Sk.; फांटचित्रास्त्रपाणयः Bk. 9. 17 (see the commentary). --टं The first particles of butter produced by churning.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0784-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फाण्ट न० फण--क्त नि० । १ अनायासेन कृते अमरः । “क्षिप्त्वोष्ण- तोये मृदितः फाण्ट इत्यभिधीयते” इत्युक्ते २ क्वाथभेदे पु० । “क्षुण्णद्रव्यफले मम्यक् जलमुष्णं विनिःक्षिपेत् । पात्रे- चतुःपलमितं ततस्तु स्रावयेज्जलम् । सोऽयं चूर्णद्रवः फाण्टः भिषग्भिरभिधीयते” वैद्यक० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4554,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फाण्टं, त्रि, (फण्यते स्मेति । फण गतौ + “क्षुब्ध- स्यान्तध्वान्तेति ।” ७ । २ । १८ । इति निपा- तनात् साधुः ।) अनायासकृतम् । इत्यमरः । ७ । १ । ९४ ॥ कषायभेदः । यथा, -- “क्षिप्त्वोष्णतोये मृदितः फाण्ट इत्यमिधीयते ।” अपि च । “क्षुण्णद्रव्यपले सम्यक् जलमुष्णं विनिःक्षिपेत् । पात्रे चतुःपलमिति ततस्तु स्रावयेज्जलम् ॥ सोऽयं चूर्णद्रवः फाण्टो भिषग्भिरभिधीयते ॥” इति वैद्यकपरिभाषा ॥ (तथास्य प्रस्तुतविधिः । “सद्योऽभिष्णु पूतस्तु फाण्टन्तन्मानकल्पने ॥” इति वाभटकल्पस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-383-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फांटउमा-कोश फांट: थोड़े आयास द्वारा बननेवाला काढ़ा । औषधिचूर्ण को गर्म पानी में डालकर छा… 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फांट 📚 ➤ थोड़े आयास द्वारा बननेवाला काढ़ा । औषधिचूर्ण को गर्म पानी में डालकर छा… उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फांट 📚थोड़े आयास द्वारा बननेवाला काढ़ा । औषधिचूर्ण को गर्म पानी में डालकर छा…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें