🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:02:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

फांट
phāṃṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फांट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ फाण्ट] थोड़े आयास द्वारा बननेवाला काढ़ा । औषधिचूर्ण को गर्म पानी में डालकर छानने से बना हुआ काढ़ा ।
२. मंथन से निकलनेवाले मक्खन के कण [को॰] ।
फांट २ वि॰ अनायास तैयार होनेवाला । आसानी से तैयार किया हुआ ।
३. आलसी । सुस्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फाण्ट mf(आ)n. (contracted from फाणित; cf. Pāṇ. vii, 2, 18) obtained by straining or filtering, Ṛgvidh.
made or won by an easy process, readily or easily prepared, L.
one who does not exert himself or takes things easy, L.
फाण्ट m. an infusion, decoction, pounded medicinal substances mixed with four parts of hot water and then filtered, ŚārṅgS. (also ˚टक, m.), Bhaṭṭ.
फाण्ट n. the first particles of butter that are produced by churning, ŚBr.; Kauś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (718,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फांट a. Made by an easy process, readily or easily prepared (as a decoction). --टः --टं An infusion, decoction; फांटमनायाससाध्यः कषायविशेषः Sk.; फांटचित्रास्त्रपाणयः Bk. 9. 17 (see the commentary). --टं The first particles of butter produced by churning.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0784-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फाण्ट न० फण--क्त नि० । १ अनायासेन कृते अमरः । “क्षिप्त्वोष्ण- तोये मृदितः फाण्ट इत्यभिधीयते” इत्युक्ते २ क्वाथभेदे पु० । “क्षुण्णद्रव्यफले मम्यक् जलमुष्णं विनिःक्षिपेत् । पात्रे- चतुःपलमितं ततस्तु स्रावयेज्जलम् । सोऽयं चूर्णद्रवः फाण्टः भिषग्भिरभिधीयते” वैद्यक० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4554,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फाण्टं, त्रि, (फण्यते स्मेति । फण गतौ + “क्षुब्ध- स्यान्तध्वान्तेति ।” ७ । २ । १८ । इति निपा- तनात् साधुः ।) अनायासकृतम् । इत्यमरः । ७ । १ । ९४ ॥ कषायभेदः । यथा, -- “क्षिप्त्वोष्णतोये मृदितः फाण्ट इत्यमिधीयते ।” अपि च । “क्षुण्णद्रव्यपले सम्यक् जलमुष्णं विनिःक्षिपेत् । पात्रे चतुःपलमिति ततस्तु स्रावयेज्जलम् ॥ सोऽयं चूर्णद्रवः फाण्टो भिषग्भिरभिधीयते ॥” इति वैद्यकपरिभाषा ॥ (तथास्य प्रस्तुतविधिः । “सद्योऽभिष्णु पूतस्तु फाण्टन्तन्मानकल्पने ॥” इति वाभटकल्पस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-383-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें