🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:49:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बन्धः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बन्धः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बन्धः

अर्थ: बांधना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: बन्धने

अंग्रेज़ी: to tie, to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बन्धृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बन्ध् + तृच्
  2. बन्धृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बन्ध् + तृच्
  3. बन्ध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — बन्धृ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबन्धाबन्धारौबन्धारः
द्वितीयाबन्धारम्बन्धारौबन्धॄन्
तृतीयाबन्ध्राबन्धृभ्याम्बन्धृभिः
चतुर्थीबन्ध्रेबन्धृभ्याम्बन्धृभ्यः
पञ्चमीबन्धुःबन्धृभ्याम्बन्धृभ्यः
षष्ठीबन्धुःबन्ध्रोःबन्धॄणाम्
सप्तमीबन्धरिबन्ध्रोःबन्धृषु
सम्बोधनहे बन्धःहे बन्धारौहे बन्धारः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — बन्ध् (क्र्यादिगण) · अर्थ: बांधना (बन्धने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबध्नातिबध्नीतःबध्नन्ति
मध्यमबध्नासिबध्नीथःबध्नीथ
उत्तमबध्नामिबध्नीवःबध्नीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बध्नाति · लिट्: बबन्ध · लुट्: बन्द्धा · लृट्: भन्त्स्यति · लोट्: बध्नातु · लङ्: अबध्नात् · विधिलिङ्: बध्नीयात् · आशीर्लिङ्: बध्यात् · लुङ्: अभान्त्सीत् · लृङ्: अभन्त्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बन्धन · ण्वुल्: बन्धकः · तृच्: बन्धा · ण्यत्: बन्ध्यः · तव्य: बन्धव्यः · अनीयर्: बन्धनीयः · क्त: बद्धः · क्तवतु: बद्धवान् · शतृ: बध्नन् · स्य-शतृ: भन्त्स्यन् · क्त्वा: बद्ध्वा · ल्यप्: प्रबध्य · तुमुन्: बन्धुम् · णमुल्: बन्धम् · घञ्: बन्धः · क्तिन्: बद्धि · क्वसु: बेधिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बन्धि
बन्धि
bandhi
ⓘ "बन्धृ" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: बंधी
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बन्धःबन्धृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बन्ध् + तृच् 📚
अन्य सम्भावना: बन्धृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बन्ध् + तृच् | बन्ध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बन्धः 📚 ➤ बांधना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: बन्धने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बन्धृ 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • बन्धः: बन्ध् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें