🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:16:15 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बन्धी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बन्धी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बन्धी

अर्थ: (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: संयमने

अंग्रेज़ी: to bind,to restrain,to control

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बन्धि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: बन्ध् + क्तिन्
  2. बन्धि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: बन्ध् + क्तिन्
  3. बन्धिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. बन्धि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: बन्ध् + क्तिन्
  5. बन्धि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  6. बन्धि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  7. बन्धि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — बन्धि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबन्धिःबन्धीबन्धयः
द्वितीयाबन्धिम्बन्धीबन्धीः
तृतीयाबन्ध्याबन्धिभ्याम्बन्धिभिः
चतुर्थीबन्धये / बन्ध्यैबन्धिभ्याम्बन्धिभ्यः
पञ्चमीबन्धेः / बन्ध्याःबन्धिभ्याम्बन्धिभ्यः
षष्ठीबन्धेः / बन्ध्याःबन्ध्योःबन्धीनाम्
सप्तमीबन्धौ / बन्ध्याम्बन्ध्योःबन्धिषु
सम्बोधनहे बन्धेहे बन्धीहे बन्धयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — बन्ध् (चुरादिगण) · अर्थ: (संयमने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबन्धयतिबन्धयतःबन्धयन्ति
मध्यमबन्धयसिबन्धयथःबन्धयथ
उत्तमबन्धयामिबन्धयावःबन्धयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बन्धयति · लट् (आत्मने.): बन्धयते · लिट्: बन्धयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): बन्धयाञ्चक्रे · लुट्: बन्धयिता · लुट् (आत्मने.): बन्धयिता · लृट्: बन्धयिष्यति · लृट् (आत्मने.): बन्धयिष्यते · लोट्: बन्धयतात् · लोट् (आत्मने.): बन्धयताम् · लङ्: अबन्धयत् · लङ् (आत्मने.): अबन्धयत · विधिलिङ्: बन्धयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): बन्धयेत · आशीर्लिङ्: बन्ध्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): बन्धयिषीष्ट · लुङ्: अबबन्धत् · लुङ् (आत्मने.): अबबन्धत · लृङ्: अबन्धयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अबन्धयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बन्धन · ण्वुल्: बन्धकः · तृच्: बन्धयिता · यत्: बन्ध्यः · तव्य: बन्धयितव्यः · अनीयर्: बन्धनीयः · क्त: बन्धितः · क्तवतु: बन्धितवान् · शतृ: बन्धयन् · स्य-शतृ: बन्धयिष्यन् · शानच्: बन्धयमानः · क्त्वा: बन्धयित्वा · ल्यप्: प्रबन्ध्य · तुमुन्: बन्धयितुम् · णमुल्: बन्धम् · क्तिन्: बन्धि · क्वसु: बन्धयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बन्धि
बन्धि
bandhi
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बन्धीबन्धि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: बन्ध् + क्तिन् 📚
अन्य सम्भावना: बन्धि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: बन्ध् + क्तिन् | बन्धिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बन्धी 📚 ➤ (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: संयमने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बन्धि 📚m. N. of an Asura, L🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • बन्धी: बन्ध् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬