॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: होना, रहना
संस्कृत: भुवि
अंग्रेज़ी: to be, to exist
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अस्ति | स्तः | सन्ति |
| मध्यम | असि | स्थः | स्थ |
| उत्तम | अस्मि | स्वः | स्मः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अस्ति · लिट्: बभूव · लुट्: भविता · लृट्: भविष्यति · लोट्: अस्तु · लङ्: आसीत् · विधिलिङ्: स्यात् · आशीर्लिङ्: भूयात् · लुङ्: अभूत् · लृङ्: अभविष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भवन · ण्वुल्: भावकः · तृच्: भविता · ण्यत्: भाव्यः · तव्य: भवितव्यः · अनीयर्: भवनीयः · क्त: भूतः · क्तवतु: भूतवान् · शतृ: सन् · स्य-शतृ: असिष्यन् · क्त्वा: भूत्वा · ल्यप्: प्रभूय · तुमुन्: भवितुम् · णमुल्: भावम् · घञ्: भावः · क्तिन्: भूति · क्वसु: बभूवान्
अर्थ: फेंकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षेपे
अंग्रेज़ी: to throw
व्युत्पत्ति: ईर्+ अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ईरम् | ईरे | ईराणि |
| द्वितीया | ईरम् | ईरे | ईराणि |
| तृतीया | ईरेण | ईराभ्याम् | ईरैः |
| चतुर्थी | ईराय | ईराभ्याम् | ईरेभ्यः |
| पञ्चमी | ईरात् / ईराद् | ईराभ्याम् | ईरेभ्यः |
| षष्ठी | ईरस्य | ईरयोः | ईराणाम् |
| सप्तमी | ईरे | ईरयोः | ईरेषु |
| सम्बोधन | हे ईर | हे ईरे | हे ईराणि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ईरति / ईरयति | ईरतः / ईरयतः | ईरन्ति / ईरयन्ति |
| मध्यम | ईरयसि / ईरसि | ईरथः / ईरयथः | ईरथ / ईरयथ |
| उत्तम | ईरयामि / ईरामि | ईरयावः / ईरावः | ईरयामः / ईरामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ईरति · लट् (आत्मने.): ईरयते · लिट्: ईरयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ईरयाञ्चक्रे · लुट्: ईरयिता · लुट् (आत्मने.): ईरयिता · लृट्: ईरयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ईरयिष्यते · लोट्: ईरतात् · लोट् (आत्मने.): ईरयताम् · लङ्: ऐरत् · लङ् (आत्मने.): ऐरयत · विधिलिङ्: ईरयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ईरयेत · आशीर्लिङ्: ईर्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ईरयिषीष्ट · लुङ्: ऐरिरत् · लुङ् (आत्मने.): ऐरिरत · लृङ्: ऐरयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): ऐरयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ईरण · ण्वुल्: ईरकः · तृच्: ईरिता · यत्: ईर्यः · ण्यत्: ईर्यः · तव्य: ईरितव्यः · अनीयर्: ईरणीयः · क्त: ईरितः · क्तवतु: ईरितवान् · शतृ: ईरन् · स्य-शतृ: ईरिष्यन् · शानच्: ईरयमाणः · क्त्वा: ईरित्वा · ल्यप्: प्रेर्य · तुमुन्: ईरितुम् · णमुल्: ईरम् · घञ्: ईरः · क्तिन्: ईर्ति · क्वसु: ईराम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| बव-असि | समास: बव + अस् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अस् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अव्ययम् |
| ईर | ईर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ईर् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: ईर् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | ईर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
बवअसि 📚बव 📚अस् ➤ बव + अस् (होना, रहना)
संस्कृत: भुवि
ईर 📚 ➤ फेंकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षेपे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बव 📚 | ज्योतिष के अनुसार एक करण का नाम | 🟠🔵🟣🟢 |
| अस् 📚 | cl. 2. P. अस्ति (2. sg. असि, 1. sg. अस्मि; pl. स्मसि or स्मस्, स्… | 🔵🟣 |
| ईर 📚 | दे॰ 'ईढ' | 🟠🔵🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| बवासीर | बव + असि | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| बवासीर | असि + ईर | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड