॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: भेदन करना, छेद करना
संस्कृत: भेदने
अंग्रेज़ी: to break,to split,to divide
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | बिलतात् / बिलताद् / बिलतु | बिलताम् | बिलन्तु |
| मध्यम | बिल / बिलतात् / बिलताद् | बिलतम् | बिलत |
| उत्तम | बिलानि | बिलाव | बिलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बिलति · लिट्: बिबेल · लुट्: बेलिता · लृट्: बेलिष्यति · लोट्: बिलतात् · लङ्: अबिलत् · विधिलिङ्: बिलेत् · आशीर्लिङ्: बिल्यात् · लुङ्: अबेलीत् · लृङ्: अबेलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बेलन · ण्वुल्: बेलकः · तृच्: बेलिता · ण्यत्: बेल्यः · तव्य: बेलितव्यः · अनीयर्: बेलनीयः · क्त: बिलितः · क्तवतु: बिलितवान् · शतृ: बिलन् · स्य-शतृ: बेलिष्यन् · क्त्वा: बिलित्वा · ल्यप्: प्रबिल्य · तुमुन्: बेलितुम् · णमुल्: बेलम् · घञ्: बेलः · क्तिन्: बिल्ति · क्वसु: बिबिल्वान्
अर्थ: आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to go
व्युत्पत्ति: वल् + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वलः | वलौ | वलाः |
| द्वितीया | वलम् | वलौ | वलान् |
| तृतीया | वलेन | वलाभ्याम् | वलैः |
| चतुर्थी | वलाय | वलाभ्याम् | वलेभ्यः |
| पञ्चमी | वलात् / वलाद् | वलाभ्याम् | वलेभ्यः |
| षष्ठी | वलस्य | वलयोः | वलानाम् |
| सप्तमी | वले | वलयोः | वलेषु |
| सम्बोधन | हे वल | हे वलौ | हे वलाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | वलते | वलेते | वलन्ते |
| मध्यम | वलसे | वलेथे | वलध्वे |
| उत्तम | वले | वलावहे | वलामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): वलते · लिट् (आत्मने.): ववले · लुट् (आत्मने.): वलिता · लृट् (आत्मने.): वलिष्यते · लोट् (आत्मने.): वलताम् · लङ् (आत्मने.): अवलत · विधिलिङ् (आत्मने.): वलेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वलिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवलिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अवलिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वलन · ण्वुल्: वालकः · तृच्: वलिता · ण्यत्: वाल्यः · तव्य: वलितव्यः · अनीयर्: वलनीयः · क्त: वलितः · क्तवतु: वलितवान् · शानच्: वलमानः · क्त्वा: वलित्वा · ल्यप्: प्रवल्य · तुमुन्: वलितुम् · णमुल्: वालम् · घञ्: वालः · क्तिन्: वल्ति · क्वसु: ववल्वान्
बिल 📚 ➤ भेदन करना, छेद करना
संस्कृत: भेदने
आवल 📚 ➤ आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बिल् 📚 | (or विल्, connected with बिद्, q.v.) cl. 6. 10. P. बिलति, बेलयति, to s… | 🔵🟣 |
| वल 📚 | सों करिहै ग्रास कह— । (नेपथ्य में) हैं मेरे जीते चंद्र को कौन वल से ग्… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| बिलावल | बिल + आवल | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड