🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:22:23 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भन्दनीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भन्दनीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भन्दनीय

अर्थ: शुभ कर्म करना, सुखी होना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: कल्याणे सुखे च

अंग्रेज़ी: a word formed in Nir. xi, 19, to explain भद्र q.v.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भन्दनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भन्द् + अनीयर्
  2. भन्दनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भन्द् + अनीयर्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भन्दनीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभन्दनीयःभन्दनीयौभन्दनीयाः
द्वितीयाभन्दनीयम्भन्दनीयौभन्दनीयान्
तृतीयाभन्दनीयेनभन्दनीयाभ्याम्भन्दनीयैः
चतुर्थीभन्दनीयायभन्दनीयाभ्याम्भन्दनीयेभ्यः
पञ्चमीभन्दनीयात् / भन्दनीयाद्भन्दनीयाभ्याम्भन्दनीयेभ्यः
षष्ठीभन्दनीयस्यभन्दनीययोःभन्दनीयानाम्
सप्तमीभन्दनीयेभन्दनीययोःभन्दनीयेषु
सम्बोधनहे भन्दनीयहे भन्दनीयौहे भन्दनीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भन्द् (भ्वादिगण) · अर्थ: शुभ कर्म करना, सुखी होना (कल्याणे सुखे च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभन्दतेभन्देतेभन्दन्ते
मध्यमभन्दसेभन्देथेभन्दध्वे
उत्तमभन्देभन्दावहेभन्दामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भन्दते · लिट् (आत्मने.): बभन्दे · लुट् (आत्मने.): भन्दिता · लृट् (आत्मने.): भन्दिष्यते · लोट् (आत्मने.): भन्दताम् · लङ् (आत्मने.): अभन्दत · विधिलिङ् (आत्मने.): भन्देत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भन्दिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अभन्दिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अभन्दिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भन्दन · ण्वुल्: भन्दकः · तृच्: भन्दिता · ण्यत्: भन्द्यः · तव्य: भन्दितव्यः · अनीयर्: भन्दनीयः · क्त: भन्दितः · क्तवतु: भन्दितवान् · शानच्: भन्दमानः · क्त्वा: भन्दित्वा · ल्यप्: प्रभन्द्य · तुमुन्: भन्दितुम् · णमुल्: भन्दम् · घञ्: भन्दः · क्तिन्: भन्ति · क्वसु: बभन्द्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भन्दनीय
भन्दनीय
bhandanīya
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भन्दनीय mfn. a word formed in Nir. xi, 19, to explain भद्र, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (746,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भन्दनीयभन्दनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भन्द् + अनीयर् 📚
अन्य सम्भावना: भन्दनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भन्द् + अनीयर्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भन्दनीय 📚 ➤ शुभ कर्म करना, सुखी होना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: कल्याणे सुखे च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भन्दनीय 📚mfn. a word formed in Nir. xi, 19, to explain भद्र, q.v🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भन्दनीय: भन्द् + अनीयर् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬