🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:46:58 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भासस्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भासः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भासः

अर्थ: प्रकाश, कान्ति, चमक

संस्कृत: प्रभा · पर्याय: प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा

व्युत्पत्ति: भास्+क्विप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भास् (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  2. भास् (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  3. भास् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. भास् (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. भास (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. भास् (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भास् (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभाःभासौभासः
द्वितीयाभासम्भासौभासः
तृतीयाभासाभाभ्याम्भाभिः
चतुर्थीभासेभाभ्याम्भाभ्यः
पञ्चमीभासःभाभ्याम्भाभ्यः
षष्ठीभासःभासोःभासाम्
सप्तमीभासिभासोःभास्सु / भाःसु
सम्बोधनहे भाःहे भासौहे भासः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भास्
भास्
bhās
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शकुन्त (3.3.65) कोई
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भास् cl. 1. Ā. (Dhātup. xvi, 23) भासते (in older language also P. भासति, AV. &c.; p. भासत्, RV.; pf. बभासे, MBh.; aor. अभासिष्ट Gr.; fut. भासिष्यते, भासिता, ib.), to shine, be bright, RV. &c. &c.; to appear (‘as’ or ‘like’ nom. or instr. of an abstract noun), occur to the mind, be conceived or imagined, become clear or evident, Sāh.; Vedāntas. &c.: Caus. भासयति, ˚ते (aor. अबभासत् and अबीभसत्, Pāṇ. vii, 4, 3), to make shine, illuminate, Up.; MBh. &c. ; to show, make evident, cause to appear (‘by way of’, instr. of an abstract noun), Bhaṭṭ.; Cat. Desid. बिभासिषते Gr.: Intens. बाभास्यते, बाभास्ति, ib. (cf. √ भा, of which √ भास् is a secondary form).
2. भास् nf. (cf. 2. भा) light or ray of light, lustre, brightness, RV. &c. &c. (भासां निधि [Prasaṅg.] and भासाम् पति [Hcat.] m. ‘receptacle or lord of rays of light’, the sun)
an image, reflection shadow, MW.
glory, splendour, majesty, L.
wish, desire, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (755,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भास् {c1c} A. (भासते, भासित) 1 To shine, glitter, be bright; तावत्कामनृपातपत्रसुषमं बिंबं बभासे विधोः Bv. 2. 74; 4. 18; Ku. 6. 11; Bk. 10. 61. --2 To become clear or evident, come into the mind; त्वदंगमार्दवे दृष्टं कस्य चित्ते न भासते । मालतीशशभृल्लेखाकदलीनां कठोरता Chandr. 5. 42. --3 To appear. --Caus. (भासयति-ते) 1 To brighten, irradiate, illuminate; अधिवसंस्तनुमध्वरदीक्षितामसमभासमभासयदीश्वरः R. 9. 21; Bg. 15. 6. --2 To show, make clear or evident, manifest; Bk. 15. 42.
भास् f. [भास्-भावे क्विप्] 1 Light, lustre, brightness; दृशा निशेंदीवरचारुभासा N. 22. 43; R. 9. 21; Ku. 7. 3. --2 A ray of light; Ki. 5. 38, 46; 9. 6; Ratn. 1. 24; 4. 16. --3 A reflection, an image. --4 Majesty, glory, splendour. --5 Wish, desire. --Comp. --करः {1} the sun; Śi. 11. 49; R. 11. 7; 12. 25; Ku. 6. 49. {2} a hero. {3} fire. {4} an epithet of Śiva. {5} N. of a celebrated Hindu astronomer who is said to have flourished in the eleventh or twelfth century A. D. --(रं) gold. ˚द्युतिः N: of Viṣṇu. ˚प्रियः a ruby. ˚सप्तमी the seventh day in the bright half of Māgha. --करिः the planet Saturn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0816-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भास्, स्त्री, (भासते इति । भास + “भ्राजभास- र्विद्युतोर्जिपॄजुग्रावस्तुवः क्विप् ।” ३ । २ । १७७ । इति क्विप् ।) प्रभा । अस्य शब्दस्य प्रथमान्त- रूपं भाः । इत्यमरः । १ । ४ । ३४ ॥ मयूखः । इति मेदिनी । से, ७ ॥ इच्छा । इति धरणिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-510-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भासःभास् (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भास् (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन | भास् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भासः 📚 ➤ प्रकाश, कान्ति, चमक
संस्कृत: प्रभा · पर्याय: प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भास् 📚cl. 1. Ā. (Dhātup. xvi, 23) भासते (in older language also P. भासति, A…🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भास्
प्रभा (चमक) के नाम (१.३.३८) — प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा, छवि, द्युति, दीप्ति

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भासः: भास्+क्विप् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें