🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:15:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भीत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भीत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भीत

अर्थ: अत्यन्त डरा हुआ

संस्कृत: भये

अंग्रेज़ी: to fear,to be afraid of,to be anxious about

व्युत्पत्ति: भी+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भीत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्त
  2. भीत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भीत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीतःभीतौभीताः
द्वितीयाभीतम्भीतौभीतान्
तृतीयाभीतेनभीताभ्याम्भीतैः
चतुर्थीभीतायभीताभ्याम्भीतेभ्यः
पञ्चमीभीतात् / भीताद्भीताभ्याम्भीतेभ्यः
षष्ठीभीतस्यभीतयोःभीतानाम्
सप्तमीभीतेभीतयोःभीतेषु
सम्बोधनहे भीतहे भीतौहे भीताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भी (जुहोत्यादिगण) · अर्थ: भय करना, डरना (भये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबिभेतिबिभितः / बिभीतःबिभ्यति
मध्यमबिभेषिबिभिथः / बिभीथःबिभिथ / बिभीथ
उत्तमबिभेमिबिभिवः / बिभीवःबिभिमः / बिभीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बिभेति · लिट्: बिभयाञ्चकार · लुट्: भेता · लृट्: भेष्यति · लोट्: बिभितात् · लङ्: अबिभेत् · विधिलिङ्: बिभियात् · आशीर्लिङ्: भीयात् · लुङ्: अभैषीत् · लृङ्: अभेष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भयन · ण्वुल्: भायकः · तृच्: भेता · यत्: भेयः · तव्य: भेतव्यः · अनीयर्: भयनीयः · क्त: भीतः · क्तवतु: भीतवान् · शतृ: बिभ्यत्/बिभ्यद् · स्य-शतृ: भेष्यन् · क्त्वा: भीत्वा · ल्यप्: प्रभीय · तुमुन्: भेतुम् · णमुल्: भायम् · क्तिन्: भीति · क्वसु: बिभयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भीत
भीत
bhīta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भीत १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ भित्ति]
१. भित्तिका । दीवार । मुहा॰—भीत में दौड़ना या दौरना = अपने सामर्थ्य से बाहर अथवा असंभव कार्य करना । उ॰—बालि बला खर दूषन और अनेक गिरे जे जे भीत में दौरे ।—तुलसी (शब्द॰) । भीत के विना चित्र बनाना = बे सिर पैर की बात करना । बिना प्रमाण की बात करना । उ॰—तात रिस करत भ्राता कहै मारिहौं मीति बिन चित्र तुग करत रेखा ।—सूर (शब्द॰) ।
२. विभाग करनेवाला परदा ।
२. चटाई ।
४. छत । गच ।
५. खंड । टुकड़ा ।
६. स्थान ।
७. दरार । ८ कोर । कसर । त्रुटि ।
९. अवसर । अवकाश । मौका ।
भीत ३ संज्ञा पुं॰ भय । डर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भीत mfn. frightened, alarmed, terrified, timid, afraid of or imperilled by (abl. or comp.), RV. &c. &c.
anxious about (comp.), Pañcar.
भीत n. fear, danger, L.
(impers.) fear has been shown, Śṛṅgār.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (758,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भीत p. p. [भी-क्त] 1 Frightened, terrified, alarmed, afraid of (with abl.); न भीतो मरणादस्मि Mk. 10. 27. --2 Fearful, timid. --3 Placed in danger, imperiled. --तं Fear, dread. --तं ind. Timidly. --Comp. --भीत a. exceedingly afraid.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0818-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भीत न० भी--भावे कर्त्तरि वा क्त । १ भवे २ तद्युते त्रि० । ३ मन्त्रभेदे पु० “शिवो वा शक्तिरथ वा भीताख्यः स प्रकीर्त्तितः” तन्त्रसारः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4672,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भीतं, क्ली, (भी लि भीत्याम् + क्तः ।) भयम् । भययुक्ते, त्रि । इति मेदिनी । ते, ४० ॥ (यथा, मनुः । ७ । ९४ । “यस्तु भीतः परावृत्तः संग्रामे हन्यते परैः । भर्त्तुर्यद्दुष्कृतं किञ्चित् तत्सर्व्वं प्रतिपद्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-513-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भीत" आता है (20)
दरित भयालु । डरपोक । भीतभित्ति दीवार । भीतभित्तिका छिपकली जो भीत पर रहती हैअपगल्भ भीत । भीरु । घबड़ाया हुआ (को॰)भिस पु † संज्ञा स्त्री॰ दीवार । भीतभीक डरा हुआ । भीतआतकित भीत । त्रस्त । डरा हुआत्रासमान वस्त । भीत । ड॰— जोगी जती आव जो कोई । सुनतहि त्रासमान भा सोई ।—जायसी ग…कंथा गुदडी़दृब्ध ग्रंथित । गुँता हुआव्यथित जिसे किसी प्रकार की व्यथा या तकलीफ होसंविग्न क्षुब्ध । उद्विग्न । घबराया हुआविग्न कंपित । क्षुब्धसंहृष्ट अंचित । खड़ा (रोम)विजिता निर्णायकभित्तिक भेदन करने या तोड़नेवालामूलस्थान आदिस्थान । वाप दादा की जगह । पूर्वजों का स्थानसगबग सराबोर । लथपथदीवार पत्थर ईंट मिट्टी आदि को नीचे ऊपर रखकर उठाया हुआ परदा जिससे किसी स्थान …व्यथान्वत व्यथायुक्त । पीड़ायुक्त

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भीतभीत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्त 📚
अन्य सम्भावना: भीत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भीत 📚 ➤ अत्यन्त डरा हुआ
संस्कृत: भये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भीत 📚भित्तिका । दीवार । मुहा॰—भीत में दौड़ना या दौरना = अपने सामर्थ्य से बा…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भीत: भी + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें