🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:05:52 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भुवार

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भुवा+आर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भुवा

अर्थ: होने वाला, विद्यमान, बनने वाला, फूटने वाला, उगने वाला, उपजने वाला

संस्कृत: पृथिवी, भूमिः · पर्याय: भूमि, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा

अंग्रेज़ी: Earth

व्युत्पत्ति: भू+क्विप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भू (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  2. भू (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भू (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूःभुवौभुवः
द्वितीयाभुवम्भुवौभुवः
तृतीयाभुवाभूभ्याम्भूभिः
चतुर्थीभुवेभूभ्याम्भूभ्यः
पञ्चमीभुवःभूभ्याम्भूभ्यः
षष्ठीभुवःभुवोःभुवाम्
सप्तमीभुविभुवोःभूषु
सम्बोधनहे भूःहे भुवौहे भुवः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

आर

अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना

संस्कृत: गतिप्रापणयोः

अंग्रेज़ी: to go, to obtain, to reach

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. आर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. आर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  6. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  7. ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन
  8. ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ऋ (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना (गतिप्रापणयोः)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमआरआरतुःआरुः
मध्यमआरिथआरथुःआर
उत्तमआरआरिवआरिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋच्छति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: ऋच्छतात् · लङ्: आर्च्छत् · विधिलिङ्: ऋच्छेत् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आर्षीत् · लृङ्: आरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋच्छन् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भू
भू
bhū
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भू १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पृथ्वी । यौ॰— भूपति । भूसुर ।
२. स्थान । जगह । जमीन ।
३. सीता जो की एक सखी का नाम ।
४. सत्ता ।
५. प्राप्ति ।
६. एक की संख्या (को॰) ।
७. यज की अग्नि ।
भू २ वि॰ उत्पन्न या पैदा होनेवाला । जैसे, अंगभू, मनोभू, स्वयंभू ।
भू ३ संज्ञा पुं॰ रसातल ।
भू ४ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ भ्र] मौह । उ॰—कीर नासा इंद्र घनु भू भवर सी अलकावली । अधर विद्रुप वज्रकन दाड़िम किधों दशनावली ।—सूर (शब्द्॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भू cl. 1. P. (Dhātup. i, 1) भवति (rarely Ā. ˚ते; pf. बभूव, 2. pers. ˚ऊथ or ˚ऊविथ cf. Pāṇ. vii, 2, 64; बभूयास्, ˚यार्, बभूतु, RV.; Ā. बभूवे or बुभूवे, Vop.; cf. below; aor. अभूत्, ˚ऊवन्; Impv. बोधि [cf. √ बुध्], भूतु, RV.; aor. or impf. अभुवत्, भुवत्, भुवानि, ib.; Prec. भूयासम्, 2. 3. sg. ˚यास्, ib. ; भूयात्, AV.; भूयिष्ठास्, BhP.; भविषात् [?] AitBr.; अभविष्ट, भविषीष्त. Gr.; fut. भविष्यति, ep. also ˚ते and 2. pl. ˚ष्यध्वम्; भविता, Br. &c.; inf. भुवे, -भ्वे, भूषणि, RV.; भवितुम्, ˚तोस्, Br.; ind.p. भूत्वा; भूत्वी, RV.; -भूय, RV. &c.; -भूयम्, -भवम्, Br.), to become, be (with nom., or adv. or indecl. words ending in ई or ऊ cf. कृष्णी-√ भू &c.), arise, come into being, exist, be found, live, stay, abide, happen, occur, RV. &c. &c. (often used with participles and other verbal nouns to make periphrastical verbal forms; with a fut. p. = to be going or about to, e.g. अनुवक्ष्यन् भवति, he is going to recite, ŚBr.; the fut. of √ भू with a pf. p. = a fut. pf., e.g. कृतवान् भविष्यसि, you will have done, MBh.; the pf. P. बभूव after the syllable आम् is put for the pf. of verbs of the 10th class &c. [cf. √ 1. अस् and √ 1. कृ]; the Ā. appears in this meaning, Śiś. ix, 84; Kum. xiv, 46; observe also भवति with a fut. tense, it is possible that, e.g. भवति भवान् याजयिष्यति, it is possible that you will cause a sacrifice to be performed, Pāṇ. iii, 3, 146, Sch.; भवेत्, may be, granted, admitted, Kāś. on Pāṇ. iii, 2, 114; भवतु id., well, good, enough of this, Kāv.; Hit.; इतिचेद् भवेत्, if this question should be asked, Mn. x, 66; क्व तद् भवति, what is to become of this, it is quite useless, TBr.; with न = to cease to exist, perish, die, MBh.; Kāv. &c.; with इह न, not to be born on earth, MBh.; with शत-धा, to fall into a hundred pieces, MBh.; with दूरतः, to keep aloof, ŚārṅgP.; with मनसि or चेतसि and gen., to occur to the mind of any one, Kād.; id. with gen. alone, Lalit.); to fall to the share or become the property of, belong to (cf. ‘esse alicujus’; with gen., rarely dat. or loc. accord. to Vop. also with परि or प्रति and preceding acc.), RV. &c. &c.; to be on the side of, assist (with gen. or -तस्), MBh. 1301 (cf. Pāṇ. v, 4, 48, Sch.); to serve for, tend or conduce to (with dat. of thing), RV. &c. &c. (with फलाय. to bear fruit, Kām.); to be occupied with or engaged in, devote one's self to (with loc.), MBh.; Kāv.; to thrive or prosper in (instr.), turn out well, succeed, RV.; TS.; Br.; to be of consequence or useful, Mn. iii, 181; (also Ā. Dhātup. xxxiv, 37) to fall, or get into, attain to, obtain, Br.; MBh.; (with इदम्) to obtain it i.e. be successful or fortunate, TS. : Pass. भूयते (or ˚ति, Up.; aor. अभावि) sometimes used impers., e.g. यैर् भविष्यते, by whom it will be existed i.e. who will be, Rājat. : Caus. भावयति (rarely ˚ते; aor. अबीभवत् Gr.; inf. भावितुम्, R.; Pass. भाव्यते &c., MBh.), to cause to be or become, call into existence or life, originate, produce, cause, create, Pur.; Sāh.; to cherish, foster, animate, enliven, refresh, encourage, promote, further, AitUp.; MBh. &c.; to addict or devote one's self to, practise (acc.), MBh.; HYog.; to subdue, control, R.; (also Ā. Dhātup. xxxiv, 37) to obtain, Jaim., Sch.; to manifest, exhibit, show, betray, MBh.; Kām.; Daś.; to purify, BhP.; to present to the mind, think about, consider, know, recognize as or take for (two acc.), MBh.; Kāv. &c.; to mingle, mix, saturate, soak, perfume, Kauś.; Suśr. (cf. भावित, p. 755, col. 1) : Desid. of Caus. बिभावयिषति (Pāṇ. vii, 4, 80, Sch.), to wish to cause to be &c., Br. : Desid. बुभूषति (˚ते), to wish or strive to become or be, RV. &c. &c.; (with क्षिप्रम्), to strive to be quickly possessed, MBh.; to want to get on, strive to prosper or succeed, TS.; Br.; MBh.; to want to have, care for, strive after, esteem, honour, MBh.; Hariv.; to want to take revenge, BhP. : Intens. बोभवीति, बोभवति, बोभोति, बोभूयते, to be frequently, to be in the habit of BhP.; Bhaṭṭ.; to be transformed into (acc.), RV.; AV.; (with तिरः), to keep anything (instr.) secret, ŚBr.
भू [cf. Zd. bū; Gk. ϕύω, ἔϕυν; Lat. fuit, fuat &c.; Slav. byti; Lith. búti; Germ. bim, bin; Angl.Sax. beó; Eng. be.]
2. भू mfn. becoming, being, existing, springing, arising (ifc.; cf. अक्षि-, गिरि-, चित्त-, पद्मभू &c.)
भू m. N. of Viṣṇu, MBh. xii, 1509 (Nīlak.)
of an Ekāha, ŚrS.
भू f. the act of becoming or arising, Pāṇ. i, 4, 31
the place of being, space, world or universe (also pl.), RV.; AV.
the earth (as constituting one of the 3 worlds, and therefore a symbolical N. for the number ‘one’), Mn.; MBh. &c.
one of the three Vyāhṛtis (see भुवस्, भूर्, pp. 760 and 763)
earth (as a substance), ground, soil, land, landed property, ib.
floor, pavement, Megh.
a place, spot, piece of ground, RV. &c. &c.
the base of any geometrical figure, Āryabh.
object, matter (see विवादसंवाद-भू)
a term for the letter ल्, RāmatUp.
a sacrificial fire, L.
(also) a partic. land-measure, Inscr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (760,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भू {vI.v} {c1c} P. (rarely Ā.) (भवति, बभूव, अभूत्, भविष्यति, भवितुं, भूत) 1 To be, become; कथमेवं भवेन्नाम; अस्याः किमभवत् Māl. 9. 29 ‘what has become her fate,’ ‘what has become of her’; U. 3. 27; यद्भावि तद्भवतु U. 3 ‘come what may’; so दुःखितो भवति, हृष्टो भवति &c. --2 To be born or produced; यदपत्यं भवेदस्यां Ms. 9. 127; भाग्यक्रमेण हि धनानि भवंति यांति Mk. 1. 13. --3 To spring or proceed from, arise; क्रोधाद्भवति संमोहः Bg. 2. 63, 14. 17. --4 To happen, take place, occur; नाततायिवधे दोषो हंतुर्भवति कश्चन Ms. 8. 381; यदि संशयो भवेत् &c. --5 To live, exist; अभूदभूतपूर्वः… राजा चिंतामणिर्नाम Vās.; अभून्नृपो विबुधसखः परंतपः Bk. 1. 1. --6 To be alive or living, breathe; त्वमिदानीं न भविष्यसि Ś. 6; [] आः चारुदत्तहतक अयं न भवसि Mk. 4; दुरात्मन् प्रहर नन्वयं न भवसि Māl. 5 (‘thou art a dead man’, thou shalt breathe no longer); Bg. 11. 32. --7 To remain or be in any state or condition, fare; भवान् स्थले कथं भविष्यति Pt. 2. --8 To stay, abide; remain, U. 3. 37. --9 To serve, do; इदं पादोदकं भविष्यति Ś. 1. --10 To be possible (usually with a future tense in this sense); भवति भवान् याजयिष्यति Sk. --11 To lead or tend to, conduce to, bring about (with dat.); वाताय कपिला विद्युत्… पीता भवति सस्याय दुर्भिक्षाय सिता भवेत् Mbh.; सुखाय तज्जन्मदिनं बभूव Ku. 1. 23; संस्मृतिर्भव भवत्यभवाय Ki. 18. 27; न तस्या रुचये बभूव R. 6. 44. --12 To be on the side of, assist; देवा अर्जुनतोऽ भवन् --13 To belong or pertain to (often expressed by ‘have’); तस्य ह शतं जाया बभूवुः Ait. Br.; Ms. 6. 39. --14 To be engaged in, be occupied (with loc.); चरणक्षालने कृष्णो ब्राह्मणानां स्वयं ह्यभूत् Mb. --15 To conduct oneself, behave. --16 Ved. To be prosperous, succeed. Used with a preceding noun or adjective भू serves to form verbs in the sense of ‘becoming what it previously is not’ or ‘becoming’ in general; श्वेतीभू to become white; कृष्णीभू to become black; पयोधरीभूत ‘becoming or serving the purpose of teats’; so क्षपणीभू to be or become a mendicant; प्रणिधीभू to act the spy; आर्द्रीभू to melt; भस्मीभू to be reduced to ashes; विषयीभू to form the subject of; so एकमतीभू; तरुणीभू &c. &c. Note--The senses of भू may be variously modified according to the adverbs with which it is connected; e. g. पुनर्भू to marry again; अ विर्भू to appear, arise, to be evident or clear; see आविस्; तिरोभू to disappear; प्रादुर्भू to arise, be visible, appear; अग्रेभू to be in front, take the lead; अंतर्भू to be absorbed or included; ओजस्यंतर्भवंत्यन्ये K. P. 8; दोषाभू to grow evening or dusk-time; अन्यथा भू to be otherwise, be changed; न मे वचनमन्यथा भवितुमर्हति Ś. 4; पुरो भू to come forward, stand forth; मिथ्या भू to turn out false; वृथा भू to become useless &c. &c. --Caus. (भावयति-ते) 1 To cause to be or become, call into existence, call into being. --2 [] To cause, produce, effect. --3 To manifest, display, exhibit. --4 To foster, cherish, support, preserve, enliven; पुनः सृजति वर्षाणि भगवान् भावयन्प्रजाः Mb.; देवान् भावयतानेन ते देवा भावयंतु वः । परस्परं भावयंतः श्रेयः परमवाप्स्यथ Bg. 3. 11; Bk. 16. 27. --5 To think or reflect, consider, fancy, imagine. --6 To look upon, consider or regard as; अर्थमनर्थं भावय नित्यं Moha M. 2. --7 To prove, substantiate, establish; Y. 2. 11. --8 To purify. --9 To get, obtain. --10 To mingle or mix. --11 To change or transform into. --12 To soak, steep. --13 To devote or addict oneself to. --14 To convince. --15 To perfume, scent. --Desid. (बुभूषति) To wish to be or become &c. {vII.v} {c1c} U. (भवति-ते) To get, obtain. {vIII.v} {c10c} A. (भावयते) To obtain, gain. {vIV.v} {c10c} U. (भावयति-ते)1 1 To think, reflect. --2 To mix, mingle. --3 To be purified (connected with caus. of भू q. v. above). [1] Correction submitted by on 20210621. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-orig/issues/548.
भू a. (At the end of comp.) Being, existing, becoming, springing from, arising or produced from, &c; चित्तभू, आत्मभू, कमलभू, मनोभू &c. --m. 1 An epithet of Viṣṇu. --2 The sacrificial fire.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0820-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भू प्राप्तौ चु० आ० सक० सेट् । भावयत अबीभवत ।
भू प्राप्तौ भ्वा० उ० सक० सेट् । भवति--ते अभूत् अभविष्ट ।
भू शुद्धौ अक० चिन्तने मिश्रणे च सक० चुरा० उभ० सेट् । भावयति--ते अबीभवत्--त ।
भू सत्तायां भ्वा० पर० अक० सेट् । भवति अभूत् बभूव । “भवते दुरितक्षयं यथोक्तैः क्रतुभिर्भावयते च नागलोकम् । भवति त्रिदशैश्च पूजितो यस्तृणवद्भावयति द्विषश्च सर्वान्” कविर० अधि--आधिक्येन भवने ऐश्वर्य्ये । अनु--अनुभवे ज्ञानभेदे सक० अनुभवशब्दे दृश्यम् । अन्तर् + तिरोभावे अक० । अभि + तिरस्कारे सक० । अभिभवति शत्रून् । आविस् + प्रादुस् + प्रथमप्रकाशे । उद्--उत्पत्तौ अक० । तिरस् अन्तर्धाने स्थितस्य वस्तुनः कारणात्मनाऽवस्थाने अक० परा + असहने पराभवः । परि + तिरस्कारे परिभवति अतिक्रम्य भवने । प्रति + तुल्यरूपभवने अक० प्रतिभूः । वि + व्याप्तौ विभुः । वि + अति--परस्परभवने आत्म० सक० व्यभिभवतेऽर्कमिन्दुः । बोपदेवः सम् + योग्यत्वे अक० । सम्भवति सम् + भू--णिच् सम्भावना- रूपज्ञानविषयत्वे सम्भाव्यते ।
भू स्त्री भू--आधारे कर्त्तरि अपादाने वा यथायथम् क्विप् । १ भूमौ अमरः २ स्थानमात्रे मेदि० ३ यज्ञाग्नौ पु० जटा० ४ उत्पद्यमान त्रि० ५ परमेश्वरे पु० “अनिर्विण्णः स्थविष्ठो भूः” विष्णु स० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4678,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भू, सत्तायाम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- पर०-अक०-सेट् ।) सत्तेह द्विविधा । उत्पत्ति- र्विद्यमानता च । भवति मनुष्योऽथवा विष्णुः । इति दुर्गादासः ॥
भू, क शुद्धिचिन्तयोः । मिश्रणे । इति कविकल्प- द्रुमः । (चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) क, तृण- वद्भावयति द्विषः सर्व्वान् । त्रयोऽर्थाः । इति दुर्गादासः ॥
भू, क ङ प्राप्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरा०- आत्म०-सक०-सेट् ।) क ङ, भावयते । इति दुर्गादासः ॥
भू, ञ प्राप्तौ । इति कविकल्पद्रुमः । (भ्वा०-उभ०- सक०-सेट् ।) ञ, भवति भवते धनं धीरः । भवत्येव सत्तायां प्राप्तिसम्पन्नजन्मस्विति भट्ट- मल्लः । भवते दुरितक्षयं यथोक्तक्रतुभिर्भावयते च नाकलोकमिति हलायुधः । केचिदमुं [] भ्वाद्यात्मनेपदिनं मत्वा प्राप्तौ परस्मैपदं सत्तार्थ- स्यैवानेकार्थत्वात् समाधत्ते । इति दुर्गादासः ॥
भू, व्य, (भू + क्विप् ।) रसातलम् । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-521-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भुवाभू (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भू (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
आरऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | आर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भुवा 📚 ➤ होने वाला, विद्यमान, बनने वाला, फूटने वाला, उगने वाला, उपजने वाला
संस्कृत: पृथिवी, भूमिः · पर्याय: भूमि, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा

आर 📚 ➤ जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भू 📚पृथ्वी । यौ॰— भूपति । भूसुर🟠🔵🟣🟢🟤
आर 📚वह लोहा जो खान से निकाला गया हो, पर साफ न किया गया हो । एक प्रकार का न…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भू
पृथ्वी के नाम (२.१.२) — भूमि, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
भुवारभुवा + आरदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भुवा: भू+क्विप् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें