🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:57:42 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भूर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भूरे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भूरे

अर्थ: बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट

संस्कृत: बहुलम् · पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

व्युत्पत्ति: भू+क्रिन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भूरि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. भूरि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. भूरि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भूरि (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूरिभूरिणीभूरीणि
द्वितीयाभूरिभूरिणीभूरीणि
तृतीयाभूरिणाभूरिभ्याम्भूरिभिः
चतुर्थीभूरिणे / भूरयेभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
पञ्चमीभूरिणः / भूरेःभूरिभ्याम्भूरिभ्यः
षष्ठीभूरिणः / भूरेःभूरिणोः / भूर्योःभूरीणाम्
सप्तमीभूरिणि / भूरौभूरिणोः / भूर्योःभूरिषु
सम्बोधनहे भूरि / हे भूरेहे भूरिणीहे भूरीणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भूरि
भूरि
bhūri
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भूरि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ब्रह्मा ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
४. इंद्र ।
५. सोमदत्त के एक पुत्र का नाम ।
६. स्वर्ण । सोना ।
भूरि २ वि॰ [सं॰]
१. प्रचुर । अधिक । बहुत ।
२. बड़ा । भारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूरि mfn. much, many, abundant, frequent, numerous, great, important, strong, mighty, RV. &c. &c.
भूरि ind. much, abundantly, greatly, often, frequently, ib. (भूरि कृत्वस्, many times, repeatedly, RV. iii, 18, 4)
भूरि m. N. of Brahmā or Viṣṇu or Śiva, L.
of a son of Soma-datta (king of the Bālhikas), MBh.; Hariv.; Pur.
भूरि m. n. gold, L.
भूरि f. (cf. Pāli bhūrī) reason, intellect, Lalit.
भूरि &c. See col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (764,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूरि a. [भू-क्रिन् Uṇ. 4. 65.] 1 Much, abundant, numerous, copious. --2 Great, large. --m. 1 An epithet of Viṣṇu. --2 Of Brahman. --3 Of Śiva. --4 Of Indra. --n. Gold. --ind. 1 Very much, exceedingly,; नवांबुभिर्भूरि विलंबिनो घनाः Ś. 5. 12. --2 Frequently, often, repeatedly. --Comp. --गमः an ass. --तेजस (स्) a. possessed of great lustre. (--m.) fire. --द a. liberal. [] --दक्षिण a. {1} attended with rich presents or rewards. {2} giving liberal rewards, munificent. --दानं liberality. --धन a. wealthy. --धामन् a. possessed of great lustre or energy. --प्रयोग a. frequently used, in common use (as a word). --प्रेमन् m. the ruddy goose. --भाग a. wealthy, prosperous. --मायः a jackal or fox. --रसः the sugar-cane. --लाभः a great gain. --विक्रम a. very brave, a great warrior. --वृष्टिः f. a heavy rain. --व्यय a. spending much; lavish in expenditure; Pt. 1. 425. --श्रवस् m. N. of a warrior on the Kaurava side slain by Sātyaki.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0823-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूरि त्रि० भू--क्रिन् । १ विष्णौ २ शिवे ३ इन्द्रे च मेदि० । ४ स्वर्णे न० शब्दरत्ना० बहु--रि भ्वादेशः ५ प्रचुरे त्रि० अमरः ६ सोमदपुत्रभेदे पु० भा० आ० १८६ अ० । शिवा० अषत्ये अण् । भौर भूरेरपत्ये पुंस्त्री० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4692,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूरि, क्ली, (भवति भूयते वेति । भू + “अदि- शदिभूशुभिभ्यः क्रिन् ।” उणा० । ४ । ६५ । इति क्रिन् ।) स्वर्णम् । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥
भूरिः, पुं, (भवतीति । भू + “अदिशदिभूशुभिभ्यः ।” उणा० ४ । ६५ । इति क्रिन् ।) विष्णुः । ब्रह्मा । शिवः । इति मेदिनी । रे, ७३ ॥ वासवः । इति शब्दरत्नावली ॥ (सोमदत्तस्य पुत्रभेदः । यथा, महाभारते । १ । १८७ । १४ । “कौरव्यः सोमदत्तश्च पुत्त्राश्चास्य महारथाः । समवेतास्त्रयः शूरा भूरिर्भूरिश्रवाः शलः ॥”) प्रचुरे, त्रि । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ७ । ४ । २ । “संयोवनायुवते शुचिदन्भूरि चिदन्नासमिदत्ति सद्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-536-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भूरेभूरि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भूरि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | भूरि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भूरे 📚 ➤ बहुत, प्रचार, असंख्य, यथेष्ट
संस्कृत: बहुलम् · पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भूरि 📚ब्रह्मा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भूरि
बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें