🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:00:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भूरि
bhūri
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भूरि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ब्रह्मा ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
४. इंद्र ।
५. सोमदत्त के एक पुत्र का नाम ।
६. स्वर्ण । सोना ।
भूरि २ वि॰ [सं॰]
१. प्रचुर । अधिक । बहुत ।
२. बड़ा । भारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूरि mfn. much, many, abundant, frequent, numerous, great, important, strong, mighty, RV. &c. &c.
भूरि ind. much, abundantly, greatly, often, frequently, ib. (भूरि कृत्वस्, many times, repeatedly, RV. iii, 18, 4)
भूरि m. N. of Brahmā or Viṣṇu or Śiva, L.
of a son of Soma-datta (king of the Bālhikas), MBh.; Hariv.; Pur.
भूरि m. n. gold, L.
भूरि f. (cf. Pāli bhūrī) reason, intellect, Lalit.
भूरि &c. See col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (764,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूरि a. [भू-क्रिन् Uṇ. 4. 65.] 1 Much, abundant, numerous, copious. --2 Great, large. --m. 1 An epithet of Viṣṇu. --2 Of Brahman. --3 Of Śiva. --4 Of Indra. --n. Gold. --ind. 1 Very much, exceedingly,; नवांबुभिर्भूरि विलंबिनो घनाः Ś. 5. 12. --2 Frequently, often, repeatedly. --Comp. --गमः an ass. --तेजस (स्) a. possessed of great lustre. (--m.) fire. --द a. liberal. [] --दक्षिण a. {1} attended with rich presents or rewards. {2} giving liberal rewards, munificent. --दानं liberality. --धन a. wealthy. --धामन् a. possessed of great lustre or energy. --प्रयोग a. frequently used, in common use (as a word). --प्रेमन् m. the ruddy goose. --भाग a. wealthy, prosperous. --मायः a jackal or fox. --रसः the sugar-cane. --लाभः a great gain. --विक्रम a. very brave, a great warrior. --वृष्टिः f. a heavy rain. --व्यय a. spending much; lavish in expenditure; Pt. 1. 425. --श्रवस् m. N. of a warrior on the Kaurava side slain by Sātyaki.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0823-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूरि त्रि० भू--क्रिन् । १ विष्णौ २ शिवे ३ इन्द्रे च मेदि० । ४ स्वर्णे न० शब्दरत्ना० बहु--रि भ्वादेशः ५ प्रचुरे त्रि० अमरः ६ सोमदपुत्रभेदे पु० भा० आ० १८६ अ० । शिवा० अषत्ये अण् । भौर भूरेरपत्ये पुंस्त्री० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4692,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूरि, क्ली, (भवति भूयते वेति । भू + “अदि- शदिभूशुभिभ्यः क्रिन् ।” उणा० । ४ । ६५ । इति क्रिन् ।) स्वर्णम् । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥
भूरिः, पुं, (भवतीति । भू + “अदिशदिभूशुभिभ्यः ।” उणा० ४ । ६५ । इति क्रिन् ।) विष्णुः । ब्रह्मा । शिवः । इति मेदिनी । रे, ७३ ॥ वासवः । इति शब्दरत्नावली ॥ (सोमदत्तस्य पुत्रभेदः । यथा, महाभारते । १ । १८७ । १४ । “कौरव्यः सोमदत्तश्च पुत्त्राश्चास्य महारथाः । समवेतास्त्रयः शूरा भूरिर्भूरिश्रवाः शलः ॥”) प्रचुरे, त्रि । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ७ । ४ । २ । “संयोवनायुवते शुचिदन्भूरि चिदन्नासमिदत्ति सद्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-536-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें